فرهاد و شیرین

بیت اول: ای کسی که در خاموشیِ سرکش و بی‌آلایشِ خود پناه گرفته‌ای، این سکوت تا چه زمانی ادامه خواهد داشت؟ بیت دوم: اگرچه در نظر خردمندان و اهل کمال، سکوت کردن و دم برنیاوردن، نشانه‌ای از دانایی و وقار است.

بیت اول: خاموشی همچون پرده‌ای، اسرار درونی انسان را می‌پوشاند و محفوظ نگه می‌دارد. بیت دوم: برخلافِ سخن گفتن که مانندِ فردِ سخن‌چین (غماز) عمل می‌کند و رازها را فاش می‌سازد.

بیت اول: آنگاه که دلِ انسان را به عنوان گنجینه و محرم اسرار الهی برگزیدند. بیت دوم: برای حفظِ این امانتِ گرانبها، سکوت و خاموشی را به عنوان نگهبانِ آن قرار دادند.

بیت اول: برای کسی که از هنر و کمال فاصله گرفته و به بطالت نشسته است. بیت دوم: خاموشی مانند دیواری محکم، راهِ بروز عیب‌ها و نادانی‌های او را می‌بندد (کسی که ساکت است، کمتر عیبش آشکار می‌شود).

بیت اول: اگر برای جلوی زبانِ خود دروازه‌ای (سدی) به نام خاموشی قرار ندهی. بیت دوم: هرگز از آسیب‌ها و بلاهایی که زبانِ سرکش به بار می‌آورد، در امان نخواهی ماند.

بیت اول: چه بسیار حرف‌هایی که گفته نشد و این نگفتن، مایه آرامش بود، چرا که گفتنشان مرگ‌آور است. بیت دوم: سخنِ نسنجیده، هنگامه و آشوبی به پا می‌کند که جان را از کالبدِ بدن سرد و بی‌جان می‌کند.

بیت اول: خاموشی، نگهبان و محافظِ کسانی است که رازدار هستند. بیت دوم: همان‌طور که کبک با سکوت خود، از آشوب و حمله باز شکاری در امان می‌ماند.

بیت اول: کبکِ کوهساری چون خاموش نماند و آواز خواند. بیت دوم: به همین دلیل، شکارِ بازِ شکاری شد و جانش را از دست داد.

بیت اول: اگر طوطی در کام و دهانِ خود قفلِ سکوت می‌زد. بیت دوم: نه خود را اسیرِ قفس می‌دید و نه در دامِ شکارچی گرفتار می‌شد.

بیت اول: بلبل تنها به خاطر صیاد نیست که در قفس گرفتار است. بیت دوم: بلکه ناله‌ها و فریادهای بلندِ خودش است که او را به دردسر می‌اندازد و گرفتار می‌کند.

بیت اول: اگر درد و رنجِ قفس را در خواب می‌دیدی (پیش‌بینی می‌کردی). بیت دوم: مانند پرنده بوتیمار (که در غمِ آب، سر در زیر پر می‌برد)، سر در پر می‌کشیدی و سکوت اختیار می‌کردی.

بیت اول: زبانِ انسان در رابطه با همنوعانش. بیت دوم: چنان تأثیری می‌گذارد که باد بر خاشاک و کاه می‌گذارد (به سرعت ویران می‌کند یا جابه‌جا می‌کند).

بیت اول: زبان، سر‌های بسیاری را به باد داده (باعث مرگ بسیاری شده) است. بیت دوم: زبان برای خودِ انسان، دشمنی است که در خانه و درونِ دهانِ او پرورش یافته است.

بیت اول: این دشمنِ خانگی (زبان)، خنجر را برای آسیب رساندن به تو تیز کرده است. بیت دوم: در حالی که تو غافلانه از دشمنانِ بیرونی پرهیز و دوری می‌کنی.

بیت اول: اما آنجا که لازم است سخنی گفته شود (حق‌گویی). بیت دوم: سکوت کردن در آنجا نیز، صدها نقص و ایراد در کار ایجاد می‌کند.

بیت اول: اگر قرار بود انسان همیشه خاموش باشد. بیت دوم: زبان بیهوده بود و گوش‌ها هم بی‌حاصل و بی‌مصرف می‌شدند (چون گوش برای شنیدنِ سخن است).

بیت اول: خداوندِ نقاشِ هستی، زبان و گوش را به تو بخشیده است. بیت دوم: تا بدانی که چه زمانی باید بشنوی (گوش شوی) و چه زمانی باید سخن بگویی (زبان باشی).

بیت اول: نه همیشه شنیدن سودمند است و نه همیشه سخن گفتن. بیت دوم: کمالِ تو در این است که هرگاه لازم است، شنونده باشی و هرگاه ضرورت اقتضا کرد، گوینده باشی.

بیت اول: ای مرغِ خوش‌نوا، نغمه‌های خود را آغاز کن. بیت دوم: چرا که آوازِ مرغانِ دیگر خاموش شده و هنگامِ هنرنماییِ توست.

بیت اول: تو اکنون در این بوستانِ کمال، بلبلِ خوش‌الحانی. بیت دوم: پس دوستان را به این فضایِ دل‌انگیزِ بوستانِ سخن دعوت کن.

بیت اول: نغمه‌های عشق را سر بده. بیت دوم: و به دیگران (مرغانِ سحر) راه و رسمِ نغمه‌سرایی را آموزش بده.

بیت اول: تو از عشق سخن بگو که جهانی سراپا گوش هستند. بیت دوم: و چنان سخنی بگو که تمامِ زبان‌های دیگر در برابرِ کلامِ تو فراموش شوند.

بیت اول: کتابِ اسرارِ عشق، در جایگاهِ بلندی قرار دارد. بیت دوم: و دستِ هر فردِ کوتاه‌فکر و کوته‌نظری به آن نمی‌رسد.

بیت اول: این کتابِ معرفت را از گوشه و طاق بیرون بیاور. بیت دوم: چرا که کسی تا به حال آن را باز نکرده و صفحاتش از بی‌استفادگی کهنه شده است.

بیت اول: این مطالبِ کهن و دیرینه را با بیانی نو بنویس. بیت دوم: اما قلمِ خود را بسیار ظریف و دقیق‌تراش کن (در بیان دقت کن).

بیت اول: اگر می‌خواهی سخنت پر از ظرافت باشد. بیت دوم: باید در تراشیدنِ نوکِ قلمت بسیار دقت کنی (یعنی اندیشه‌ات را صیقل دهی).

بیت اول: همان‌طور که نوازنده برای اجرای آهنگی لطیف، نیاز به مضرابِ ظریف دارد. بیت دوم: تو نیز باید برای اجرای نغمه‌ی عشق، بر رگِ سازِ خود با ظرافت بنوازی.

بیت اول: قلم را بردار و نوک آن را تیز کن. بیت دوم: تا نغمه‌های شیرین و مشتاق‌کننده‌یِ عشق را بنویسی.

بیت اول: نغمه‌ی عشق را چنان ساز کن. بیت دوم: که طنینِ آن در گنبدِ آسمان (طاق سپهر) بپیچد.

بیت اول: فلک را به غوغا و هنگامه درآور و حرفِ وفاداری را بزن. بیت دوم: و این نوا و آهنگِ عاشقانه را از سازِ ناهید (ستاره موسیقی) استخراج کن.

بیت اول: حدیثِ عشق را بگو که از همه چیز بهتر است. بیت دوم: از هر جا و هر قصه‌ای، داستانِ عشق برتر و زیباتر است.

بیت اول: نامه‌ای از سرِ محبت و عشق از وجودِ خودت بیاور (خلق کن). بیت دوم: البته تو خودت بهتر می‌دانی که چگونه باید این کار را انجام دهی.

بیت اول: نمونه‌ای از عشقِ عاشقانِ پاک‌باز و خالص را نشان بده. بیت دوم: و آن را با زبانی که از جانِ سوخته و دردمند سرچشمه می‌گیرد، بیان کن.

بیت اول: زبانی که از جانِ سوخته می‌آید، آتشین و پرشور است. بیت دوم: مانندِ شمعی که آتش در آستین دارد (شعله‌ور است) و خود را می‌سوزاند.

بیت اول: کسی که آن زبانِ آتشین و پُرشور را در وجودش ندارد. بیت دوم: اگرچه ظاهرِ زبانش سالم است، اما کلامش روح و آتشِ حقیقی را ندارد.

بیت اول: حدیثِ عشق باید آتش‌بار و تأثیرگذار باشد. بیت دوم: و برای این کار، حتماً به زبانی آتشین و جانسوز نیاز است.