گزیده اشعار - رباعیات

وحشی بافقی

رباعی شمارهٔ ۵۶

وحشی بافقی
تا بود چنین بود و چنین است جهان از حادثه دهر کرا بود امان
بلقیس اگر به ملک جاویدان رفت جاوید تو مانی ای سلیمان زمان

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات با نگاهی فلسفی به بی‌پایداری دنیا و سیطره اجتناب‌ناپذیر مرگ بر همگان اشاره دارد. شاعر یادآور می‌شود که گذشت زمان و حوادث روزگار، سنتی دیرینه است که هیچ‌کس از آن مصون نیست.

شاعر در این کلام، با بهره‌گیری از اسطوره‌ها و چهره‌های تاریخی، می‌کوشد تا تسلای خاطر مخاطب را فراهم آورد و او را به پذیرش حقیقت مرگ، که برای بزرگان و پادشاهان نیز رخ داده، فرا بخواند.

معنای روان

تا بود چنین بود و چنین است جهان از حادثه دهر کرا بود امان

از زمانی که جهان خلق شده، وضعیتش همین بوده و همچنان نیز چنین است؛ هیچ‌کس از گزند حوادث روزگار و چرخش‌های زمانه در امان نبوده و نیست.

نکته ادبی: واژه دهر به معنای روزگار و زمانه است. عبارت کرا مخفف که را است که به معنای چه کسی را می‌باشد و در اینجا فاعل را نشان می‌دهد.

بلقیس اگر به ملک جاویدان رفت جاوید تو مانی ای سلیمان زمان

اگر بلقیس (ملکه افسانه‌ای) از این جهان رخت بربست و به عالم باقی شتافت، آیا تو که سلیمانِ زمانه هستی، گمان می‌کنی که همیشه زنده خواهی ماند؟

نکته ادبی: ملک جاویدان استعاره‌ای کنایی برای مرگ و عالم آخرت است. استفاده از نام‌های بلقیس و سلیمان برای ایجاد تلمیح و تأثیرگذاری بیشتر بر مخاطب صورت گرفته است.

آرایه‌های ادبی

تلمیح بلقیس و سلیمان

اشاره به داستان مشهور سلیمان پیامبر و ملکه سبا برای یادآوری عظمت و سپس زوال قدرت در برابر مرگ.

کنایه ملک جاویدان

کنایه از مرگ و رفتن به دیار باقی که به زیبایی با واژه جاویدان متضاد شده است.

پرسش انکاری جاوید تو مانی

سؤالی که پاسخ آن منفی است و هدف آن آگاهی‌بخشی و تذکر به موقتی بودن حیات انسان است.