گزیده اشعار - غزلیات

وحشی بافقی

غزل ۳۷

وحشی بافقی
در ره پر خطر عشق بتان بیم سر است بر حذر باش در این راه که سر در خطر است
پیش از آنروز که میرم جگرم را بشکاف تا ببینی که چه خونها ز توام در جگر است
چه کنم با دل خودکام بلا دوست که او میرود بیشتر آنجا که بلا بی سپر است
شمع سرگرم به تاج سرخویش است چرا با چنین زندگیی کز سر شب تا سحر است
چند گویند به وحشی که نهان کن غم خویش از که پوشد غم خود چون همه کس را خبر است

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این غزل مضمونی عاشقانه و دردمندانه دارد که در آن شاعر به مخاطب هشدار می‌دهد که وادی عشق، عرصه‌ای پرمخاطره است که جان و هستی انسان را به بازی می‌گیرد.

در ادامه، شاعر از رنجی سخن می‌گوید که در نهان دارد و چنان عمیق است که گویی خون در جگرش بسته شده است. او همچنین از بی‌قراری و تمایلِ خودویرانگرِ دلِ خویش گله‌مند است و در نهایت به فناپذیریِ هستی اشاره می‌کند.

معنای روان

در ره پر خطر عشق بتان بیم سر است بر حذر باش در این راه که سر در خطر است

در مسیر خطرناک عشق به زیبارویان، جان انسان در معرض نابودی است؛ پس در این راه بسیار مراقب باش که زندگی تو در خطر است.

نکته ادبی: واژه سر در اینجا مجازاً به معنی جان و هستی به کار رفته است.

پیش از آنروز که میرم جگرم را بشکاف تا ببینی که چه خونها ز توام در جگر است

پیش از آنکه بمیرم، شکافی در جگرم ایجاد کن تا ببینی چه خون‌های دل بسیاری به خاطر تو در آن جمع شده است.

نکته ادبی: جگر در ادب فارسی جایگاهِ اصلیِ غم و رنجِ عاشقانه محسوب می‌شود.

چه کنم با دل خودکام بلا دوست که او میرود بیشتر آنجا که بلا بی سپر است

با این دلِ خودرأی و بلاکش که دارم چه کنم؟ دلی که همیشه به سمتِ رنج و گرفتاریِ ناگزیر کشیده می‌شود.

نکته ادبی: خودکام به معنای کسی است که بر اساس میل و اراده‌ی شخصی خود عمل می‌کند و بلا‌دوست صفت کسی است که سختی‌ها را می‌طلبد.

شمع سرگرم به تاج سرخویش است چرا با چنین زندگیی کز سر شب تا سحر است

شمع چرا این‌گونه به شعله‌اش که مانند تاجی قرمز بر سر دارد، مشغول و مغرور است؟ در حالی که عمرش بسیار کوتاه و تنها از ابتدای شب تا صبح است.

نکته ادبی: تاجِ سر کنایه از شعله‌ی شمع است که از نظر رنگ و موقعیت به تاج شباهت دارد.

چند گویند به وحشی که نهان کن غم خویش از که پوشد غم خود چون همه کس را خبر است

چقدر به وحشی می‌گویید غم خود را پنهان کن؟ از چه کسی پنهان کنم، وقتی که همه مردم از این غم آگاهند؟

نکته ادبی: وحشی تخلص شاعر است که در بیت آخر برای معرفی خود به کار برده است.

آرایه‌های ادبی

مجاز سر در خطر است

واژه سر به معنای جان و هستی به کار رفته است.

تشبیه تاج سرخ

اشاره به شعله آتشین شمع که به تاج تشبیه شده است.

مبالغه خونها ز توام در جگر است

اغراق در شدت درد و رنج پنهان که در جگر عاشق جمع شده است.