دیوان اشعار - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۴۱۸
سناییدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات با زبانی عتابآمیز و خیرخواهانه، انسان را به بازنگری در آرزوها و دلبستگیهای دنیوی دعوت میکند. شاعر بر این باور است که تلاش برای یافتن امنیت مطلق از ناملایمات یا انتظارِ چرخیدنِ چرخِ روزگار بر وفق مرادِ شخصی، امری بیهوده و نافرجام است و عمر آدمی را تباه میکند.
درونمایه اصلیِ این کلام، نقدِ ناپایداری و تضاد درونیِ آدمی است که بهجای طلبِ کمال و حقیقت، عمرِ خود را در پیِ خواستههای حقیر و نیازهای زودگذرِ مادی سپری میکند؛ چه در قالب زهدِ ظاهری (مسجد) و چه در قالب عیشِ دنیوی (میکده)، که در دیدگاه عارفانه، هیچکدام پناهگاهی پایدار برای روحِ بلندپروازِ انسان نیستند.
معنای روان
تا چه زمانی میخواهی از غمها و سختیهای دنیا در امان بمانی و تا کی انتظار داری که تمامِ جهان بر وفقِ مراد و خواستهی شخصی تو حرکت کند؟
نکته ادبی: تکرارِ پرسشِ «تا کی» بر استمرارِ عتاب و سرزنشِ شاعر تأکید دارد؛ همچنین «امان» به معنای امنیت و «مراد» به معنای آرزوی دل است.
از آنجا که آرزوها و خواستههایت در حد و اندازهی شأن و ظرفیتِ انسانیات نیست، همواره به دنبال تأمین نیازهای کوچک و مادی از هر مکانِ مقدس یا ناپاکی (مسجد و میکده) هستی.
نکته ادبی: ترکیب «در خور خویشتن» به معنای شایستهی مقام انسانی است و «نانی خواستن» کنایه از پیگیری امورِ بیارزش و مادی است.
آرایههای ادبی
پرسشهایی که پاسخشان منفی است و برای بیدار کردن مخاطب و بیانِ محال بودنِ خواسته استفاده شده است.
استفاده از دو مکان با کارکردهای متضاد برای نشان دادنِ اینکه همهی امورِ ظاهری در برابرِ حقیقتِ بزرگ، یکسان و ناچیز هستند.
کنایه از پیگیریِ خواستههای کوچک، حقیر و نیازهایِ گذرا و دنیوی.