دیوان اشعار - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۳۸۱
سناییدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات بر محور توحید افعالی و ضرورت تواضع در برابر مقدرات الهی استوار است. شاعر با زبانی حکیمانه هشدار میدهد که انسان نباید در پی بخشندگی، دچار غرور شود و در هنگام تنگدستی یا عدم توانایی در کمک به دیگران، کنترل روحی خود را از دست بدهد.
درونمایه اصلی این کلام، نفی فاعلیت مستقل انسان و سپردن امور به قدرت لایزال الهی است. این دیدگاه عارفانه و اخلاقی، مخاطب را به آرامش، فروتنی و پرهیز از خودبزرگبینی در هنگام گشایش، و صبر و تسلیم در هنگام سختی دعوت میکند.
معنای روان
هنگامی که بخشش فراوانی میکنی، خودت را بستای و مغرور مشو؛ و هرگاه نیز از بخشش به کسی دریغ کردی، برآشفته مشو و از مدار تعادل خارج نشو.
نکته ادبی: مستای: فعل امر نهی از ریشه ستودن. رفتن از جای: کنایه از خشمگین شدن و از دست دادن وقار و آرامش درونی.
زیرا در بخشیدن یا نبخشیدن، تو هیچ قدرت و اختیاری از خود نداری؛ حقیقت آن است که تنها خداوند است که روزی را میبندد یا میگشاید.
نکته ادبی: بندنده و گشاینده: استعاره از قبض و بسط رزق. دست و پای: کنایه از ابزار قدرت و نفوذ و تسلط بر امور.
آرایههای ادبی
به کارگیری مفاهیم متضاد برای نشان دادن قدرت مطلق خداوند در قبض و بسط امور.
استفاده از اعضای بدن برای اشاره به استطاعت و قدرت فاعلی انسان.
اشاره به خارج شدن از حالت اعتدال و آرامش به دلیل خشم.