دیوان اشعار - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۳۷۸
سناییدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات در پیوند با مفاهیم عشق، تسخیرِ دل و ناپایداریِ احوالات انسانی سروده شدهاند. در بیت نخست، شاعر از قدرتِ فراگیرِ زیباییِ معشوق سخن میگوید که چنان بر جان و دلِ آدمیان چیره گشته که گویی هیچ قلبی از کمندِ نگاه او در امان نمانده است. در بیت دوم، لحنِ اثر به سمتِ اندرز و عبرتآموزیِ اخلاقی تغییر مییابد و به آدمی هشدار میدهد که همواره از دگرگونیِ دلهای مردمان و چرخشِ روزگار به ارادهی پروردگار بیمناک باشد، زیرا قدرت و محبوبیت در نزد خلق، پدیدهای متغیر و وابسته به ارادهی الهی است.
معنای روان
در همان جایی که تو چهرهی جانبخش و روحافزای خود را نشان دادی، قلبی را به من بنما که آن را تسخیر نکرده و با خود نبرده باشی.
نکته ادبی: ترکیبِ 'رخِ روحافزا' استعاره از جلوهی زیبایی معشوق است و 'نبردن از جای' کنایه از تصرف و ربودنِ عقل و قلب است.
به آن روزی فکر کن که خداوند بدون هیچ دلیلِ آشکار یا مقدمهای، دلِ بندگان را نسبت به تو تیره کرده و آنها را به دشمنی با تو برمیانگیزد.
نکته ادبی: واژهی 'دای' در اینجا با احتمالِ بسیار به معنای 'بدای' یعنی آغاز یا علت است و عبارت 'خصمی کردن' به معنای دشمن ساختن است.
آرایههای ادبی
کنایه از تسخیر و ربودنِ قلب که نشاندهندهی نفوذِ عمیقِ معشوق در جانِ عاشق است.
توصیفِ چهرهی معشوق به عاملی که جان و روح را حیاتِ تازه میبخشد.
دعوت به تفکر و آیندهنگری در بابِ ناپایداریِ موقعیت و روابط انسانی در برابر ارادهی الهی.