دیوان اشعار - رباعیات

سنایی

رباعی شمارهٔ ۳۷۷

سنایی
روشن تر از آفتاب و ماهی گویی پدرام تر از مسند و گاهی گویی
آراسته از لطف الاهی گویی تا خود به کجا رسید خواهی گویی

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات در ستایش شخصی بلندمرتبه سروده شده که اوصاف او از زیبایی‌های عالمِ طبیعت و شکوهِ دنیوی فراتر رفته است. شاعر در این قطعه، او را بهره‌مند از مواهب الهی دانسته و حیرت خود را از عظمت جایگاه و عاقبتِ درخشانِ این فرد ابراز می‌دارد.

فضای کلی حاکم بر این ابیات، فضایی ستایش‌آمیز و آکنده از احترام و تحسین است که گویی مخاطب را به تفکر در بابِ کمالِ انسانی و فضلِ پروردگار در آراستنِ بندگانِ خاص خویش دعوت می‌کند.

معنای روان

روشن تر از آفتاب و ماهی گویی پدرام تر از مسند و گاهی گویی

انگار که این فرد از خورشید و ماه نیز تابناک‌تر و درخشان‌تر است و شأن و جایگاه او از هر تخت و مسند پادشاهی نیز پرشکوه تر و دلپذیرتر به نظر می‌رسد.

نکته ادبی: واژه "پدرام" در اینجا به معنای خرم، شاد و پرشکوه است و "گاه" نیز به معنای تخت پادشاهی و جایگاه قدرت است.

آراسته از لطف الاهی گویی تا خود به کجا رسید خواهی گویی

به نظر می‌رسد که او با موهبت و لطف الهی آراسته شده است و انسان در شگفتی می‌ماند که عاقبتِ کار و اوجِ کمالِ او به کجا خواهد رسید.

نکته ادبی: واژه "گویی" در پایان مصراع‌ها در اینجا به معنای "گویی که" یا "انگار که" است و برای بیانِ توصیفِ همراه با شگفتی و تحسین به کار رفته است.

آرایه‌های ادبی

تشبیه روشن تر از آفتاب و ماهی

مقایسه ویژگی‌های درخشانِ شخص مورد نظر با جلوه‌های نورانی طبیعت برای تأکید بر والاییِ او.

کنایه مسند و گاه

اشاره به جایگاه‌های قدرت و ثروت که در اینجا برای نشان دادنِ برتریِ مقامِ معنوی یا حقیقیِ فرد بر مقاماتِ دنیوی به کار رفته است.

تکرار گویی

تکرار واژه "گویی" در انتهای مصراع‌ها علاوه بر ایجاد موسیقی کناری، بیانگرِ حالتِ حدس و گمانِ شاعرانه و تحسینِ آمیخته با حیرت است.