دیوان اشعار - رباعیات

سنایی

رباعی شمارهٔ ۳۶۲

سنایی
در جامه و فوطه سخت خرم شده ای کاشوب جهان و شور عالم شده ای
در خواب ندانم که چه دیدستی دوش کامروز چو نقش فوطه در هم شده ای

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

در این ابیات، شاعر با نگاهی ستایش‌آمیز و کنجکاوانه، محبوب خود را که در جامه‌ای ساده و خاص ظاهر شده، توصیف می‌کند. فضای کلی شعر بر مدارِ زیباییِ برانگیزنده و تأثیرگذار محبوب می‌چرخد که با حضورش، آرامش و نظم جهانی را به آشوب می‌کشد.

شاعر در لایه‌ی دوم، با ظرافت به تغییر حال محبوب اشاره می‌کند و دلیل این آشفتگیِ ظاهری و درهم‌تنیدگیِ رفتار او را به خوابی پریشان در شب گذشته نسبت می‌دهد که تأثیر آن همچنان در سیمای محبوب باقی مانده است.

معنای روان

در جامه و فوطه سخت خرم شده ای کاشوب جهان و شور عالم شده ای

تو در لباس و پوشش خود چنان شاد و سرحال به نظر می‌رسی که با این دلفریبی، مایه برانگیختن آشوب و غوغا در سراسر جهان شده‌ای.

نکته ادبی: فوطه به معنای لنگ یا پارچه‌ای است که در حمام یا برای کارهای روزمره به دور کمر می‌بندند و در اینجا به نمادِ زیباییِ بی‌آلایش تبدیل شده است.

در خواب ندانم که چه دیدستی دوش کامروز چو نقش فوطه در هم شده ای

نمی‌دانم دیشب در خواب چه دیده‌ای که امروز این‌چنین آشفته و درهم‌ریخته شده‌ای؛ گویی همچون نقش و نگارهای پارچه‌ای که در هم پیچیده باشد، سرگشته گشته‌ای.

نکته ادبی: تشبیه زیبایی که در اینجا به کار رفته، به آشفتگیِ احوال محبوب اشاره دارد و او را به ناهمگونی نقش‌های پارچه تشبیه می‌کند که در عینِ درهم‌ریختگی، همچنان جذاب است.

آرایه‌های ادبی

اغراق آشوب جهان و شور عالم

شاعر با مبالغه‌ای هنری، تأثیر زیبایی محبوب را به قدری زیاد توصیف می‌کند که گویا تمام جهان در برابر او دستخوش دگرگونی و شورش شده است.

تشبیه چو نقش فوطه در هم شده ای

تشبیه آشفتگی و سرگشتگی ظاهرِ محبوب به نقش و نگارهای درهم‌پیچیده‌ی پارچه برای تبیینِ حالِ پریشانِ او.