دیوان اشعار - رباعیات

سنایی

رباعی شمارهٔ ۳۳۵

سنایی
آب ارچه نمی رود به جویم با تو جز در ره مردمی نپویم با تو
گویی که چه کرده ام نگویی با من آن چیست نکرده ای چگویم با تو

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات بیانگر فضای پر تنش و عاطفی یک رابطه است که در آن، شاعر علی‌رغم دوری یا نابسامانی در مسیرِ پیوند با محبوب، همچنان بر اصول انسانی و رفتارهای نیکو پایبند مانده است.

در بخش دوم، شاعر با لحنی گلایه‌آمیز به بی‌توجهی محبوب نسبت به خطاهای خود اشاره می‌کند؛ محبوبی که خود را به نادانی زده و از شاعر می‌پرسد چه گناهی مرتکب شده است، در حالی که فهرست خطاهای او به قدری طولانی است که حتی برشمردن آن‌ها دشوار است.

معنای روان

آب ارچه نمی رود به جویم با تو جز در ره مردمی نپویم با تو

اگرچه اوضاع میان من و تو بر وفق مراد پیش نمی‌رود و رابطه ما آن‌طور که باید جریان ندارد، اما من همچنان عهد بسته‌ام که در مسیر مهرورزی و انسانیت با تو قدم بردارم و از جاده انصاف خارج نشوم.

نکته ادبی: آب به جوی آمدن کنایه از بازگشت امور به روال عادی و مطلوب است. واژه نپویم از مصدر پویدن به معنای رفتن و راه سپردن است.

گویی که چه کرده ام نگویی با من آن چیست نکرده ای چگویم با تو

تو از من می‌پرسی که چه خطایی از تو سر زده که من این‌گونه آزرده‌ام، اما خودت چیزی نمی‌گویی؛ در حالی که کارهای ناشایست بسیاری در حق من مرتکب شده‌ای که حتی نمی‌دانم کدام‌یک را برایت بازگو کنم.

نکته ادبی: عبارت آن چیست نکرده‌ای یک پرسش انکاری است که شدت و کثرت خطاهای مخاطب را نشان می‌دهد.

آرایه‌های ادبی

کنایه آب به جوی نیامدن

کنایه از عدم جریان طبیعی امور و نابسامانی در رابطه عاطفی.

پرسش انکاری آن چیست نکرده‌ای

تاکید بر اینکه محبوب خطاهای زیادی داشته و به جای پرسش، باید به خطاهای خود اقرار کند.

تضاد گویی/نگویی

استفاده از واژه‌های متضاد برای نشان دادن تناقض در رفتار و گفتار محبوب.