دیوان اشعار - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۳۳۱
سناییدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات بیانگر حیرت و سرگشتگی جانِ مشتاقی است که در جستجوی حقیقتِ هستی فرسوده شده است. شاعر با زبانی سرشار از شیدایی از دردی سخن میگوید که نتیجهی تلاش بیپایان ذهن انسان برای درکِ رازهای ناگشودهی عالم غیب و ذاتِ لایزالِ حق است.
در بخش دوم نگاه از جستجوگر به سوی معبود تغییر میکند و بر این حقیقت تأکید میشود که ساحتِ کبریاییِ خداوند فراتر از درکِ خردِ انسانی و فراتر از محدودیتهای مادیِ دو عالم (دنیا و آخرت) است؛ او همهجا حاضر و در عین حال بری از هرگونه قید و بندی است.
معنای روان
تمامِ دلها از اضطراب و شوق چون آب روان گشتند و جانها از شدتِ دردِ دوری و جستجو به خون نشستند تا مگر دریابند که در پسِ پردهی غیب حقیقت چیست و رازِ هستی و علتِ پیدایشِ آن کدامین است.
نکته ادبی: عبارت آب گشتن کنایه از تزلزل و ذوب شدنِ وجود از فرطِ اندوه است و پرده نمادی از حجابِ میانِ عالمِ ظاهر و باطن است.
ای خدایی که در برابرِ دانشِ بیکرانت خردِ ناچیزِ انسان در میماند و حتی آسمانهای رفیع نیز در پیشگاهِ عظمتِ تو ناچیز و پست جلوه میکنند؛ جهانِ مادی و عالمِ معنا هر دو از حضورِ تو لبریز گشتهاند اما ذاتِ پاکِ تو از هر دو عالم فراتر و فراتر از آن است که در ظرفِ مکان یا زمان بگنجد.
نکته ادبی: خرد رد اشاره به حیرتِ عقل در برابرِ تجلیاتِ الهی است و واژهی دون به معنای پست و پایین است که تضادِ زیبایی با بلندایِ دانشِ الهی ایجاد کرده است.
آرایههای ادبی
کنایه از شدت غم و اضطراب و تلاطمِ روحی که برای جستجوگرِ حقیقت رخ میدهد.
تضاد میان خرد که جایگاهِ والایی دارد و گردون که معمولاً رفیع است با اوصافی که شاعر به کار برده است ناتوانیِ این دو را در برابرِ علمِ الهی نشان میدهد.
حضورِ همهجانبهی خداوند در تمامِ هستی و در عین حال تنزیه و منزه بودنِ او از هرگونه مکان و محدودیت که یکی از مباحثِ عمیقِ عرفانی است.