دیوان اشعار - رباعیات

سنایی

رباعی شمارهٔ ۳۱۹

سنایی
ای چون گل نوشکفته برطرف چمن گلبوی شود ز نام تو کام و دهن
گر گل بر خار باشد ای سیمین تن چون گل بر تست خار بر دیدهٔ من

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات سرشار از شور و ستایش عاشقانه است و شاعر با استفاده از تصویرسازی‌های طبیعت‌گرایانه، زیبایی معشوق را به گلِ نوشکفته‌ای تشبیه می‌کند که یاد و نامش، شیرینی و خوشبویی را به کام جانِ عاشق می‌بخشد.

در بخش دوم، شاعر با بیانی لطیف، دلبستگی شدید خود را به نمایش می‌گذارد و هرگونه سختی یا رنجی (خار) را که در کنار معشوق (گل) باشد، برای خود دردناک و ناگوار می‌داند.

معنای روان

ای چون گل نوشکفته برطرف چمن گلبوی شود ز نام تو کام و دهن

ای کسی که همچون گلِ تازه‌شکفته در کنار چمنزار زیبایی و طراوت داری، به محض اینکه نام تو را به زبان می‌آورم، دهان و کامم از خوشبویی و شیرینیِ یاد تو معطر می‌شود.

نکته ادبی: گلبوی به معنای خوش‌بو و دارای رایحه گل است که در اینجا صفتی مرکب برای کام و دهان به کار رفته است.

گر گل بر خار باشد ای سیمین تن چون گل بر تست خار بر دیدهٔ من

ای زیبا‌روی سیمین‌تن، اگر گل در طبیعت بر روی خار می‌روید، هر خار و سختی که در اطراف تو باشد، گویی خاری است که در چشم من فرو می‌رود و دیدنِ آن برایم دردناک است.

نکته ادبی: سیمین‌تن استعاره‌ای است برای توصیف پوستِ شفاف، سفید و درخشانِ معشوق که از ترکیب‌های رایج در شعر کلاسیک است.

آرایه‌های ادبی

تشبیه چون گل نوشکفته

شاعر برای بیان لطافت و زیبایی معشوق، او را به گلی که تازه شکوفا شده تشبیه کرده است.

استعاره سیمین‌تن

به کار بردن واژه سیمین برای توصیف بدن، نمادی از سفیدی و شفافیت پوست معشوق است.

مبالغه خار بر دیده من

شاعر با اغراق در حساسیت خود نسبت به معشوق، وجود خار در کنار او را همچون خاری در چشم خود توصیف کرده است.