دیوان اشعار - رباعیات

سنایی

رباعی شمارهٔ ۳۱۳

سنایی
فرمان حسود فتنه انگیز مکن چشم از پی کشتن رهی تیز مکن
چون عذر گذشته را نخواهی باری با من سخنان وحشت انگیز مکن

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات، بیانی است از دردِ دلِ شاعری که از ناملایماتِ اطرافیان و بی‌مهریِ مخاطبِ خود رنج می‌برد. درونمایه‌ی اصلی، دعوت به انصاف و دوری از رفتارهایِ بدخواهانه‌ای است که بر پایه‌ی سخن‌چینیِ حسودان بنا شده است.

شاعر با لحنی نجیب و در عین حال گلایه‌مند، از مخاطب می‌خواهد که اگر قصدِ جبرانِ اشتباهاتِ پیشین را ندارد، دست‌کم با لحنی تهدیدآمیز و کینه‌توزانه بر زخم‌های او نمک نپاشد و فضایی آکنده از ترس و هراس ایجاد نکند.

معنای روان

فرمان حسود فتنه انگیز مکن چشم از پی کشتن رهی تیز مکن

به سخن و فرمانِ افرادِ حسود که کارشان ایجاد آشوب و فتنه است، توجه نکن؛ همچنین با نگاهی پُر از کینه و خشم، قصدِ آزار یا نابودیِ این بنده‌ی وفادار را نداشته باش.

نکته ادبی: «رهی» واژه‌ای کهن به معنای بنده و چاکر است. «فتنه‌انگیز» صفتِ مرکبی است که ویژگیِ ذاتیِ حسودان در کلامِ شاعر را نشان می‌دهد.

چون عذر گذشته را نخواهی باری با من سخنان وحشت انگیز مکن

حال که برای اشتباهاتِ گذشته‌ات عذرخواهی نمی‌کنی و قصدِ جبرانِ آن را نداری، دست‌کم با حرف‌های ترسناک و تهدیدآمیز، روحِ مرا بیش از این آزرده مکن.

نکته ادبی: «باری» در اینجا به معنای قیدِ تأکید (دست‌کم یا به هر حال) برایِ واداشتنِ مخاطب به خودداری از خشونت است.

آرایه‌های ادبی

کنایه چشم تیز کردن

کنایه از نگاهی مملو از خصومت و خشم که نشانه‌ی آمادگی برای آسیب رساندن به کسی است.

ترصیع و آهنگین بودن کلام فرمان حسود / چشم از پی کشتن

استفاده از ساختارِ متوازن و هماهنگ در کلام که باعث ایجادِ آهنگِ تذکر و هشدار در شعر شده است.