دیوان اشعار - رباعیات

سنایی

رباعی شمارهٔ ۳۱۰

سنایی
تا چند ز سودای جهان پیمودن واندر بد و نیک جان و تن فرسودن
چون رزق نخواهدت ز رنج افزودن بگزین ز جهان نشستن و آسودن

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات درونمایه‌ای از حکمت و زهد را به تصویر می‌کشند. شاعر مخاطب را به نکوهش دلبستگی‌های دنیوی فرا می‌خواند و بر این باور است که تلاش‌های بی‌وقفه برای کسب مال و مقام، زمانی که سرنوشت و رزق مقدر، تغییرناپذیر است، تنها موجب فرسودگی جسم و جان می‌شود.

پیام اصلی اثر دعوت به قناعت، گوشه‌نشینی از هیاهوی جهان و دستیابی به آرامش درونی است؛ چرا که رزق آدمی پیش از این تعیین شده و رنج کشیدنِ بیش از حد، تأثیری در افزایش آن ندارد.

معنای روان

تا چند ز سودای جهان پیمودن واندر بد و نیک جان و تن فرسودن

تا به کی می‌خواهی در پی سوداها و دغدغه‌های این دنیا سرگردان باشی و وجود و توان خود را در کشاکش تلخی‌ها و شیرینی‌های آن به فرسودگی و نابودی بکشانی؟

نکته ادبی: سودا در اینجا به معنای دغدغه و اشتغالات ذهنی است و پیمودن به معنای طی کردن راه و سرگردانی در طلب دنیاست.

چون رزق نخواهدت ز رنج افزودن بگزین ز جهان نشستن و آسودن

از آنجا که سختی کشیدن و رنج بردن، سهم و روزیِ مقدر تو را ذره‌ای افزایش نخواهد داد، بهتر است کناره‌گیری از هیاهوی جهان را برگزینی و به آرامش و آسودگی روی آوری.

نکته ادبی: رزق در اینجا به معنای روزی مقدر و الهی است که به باور شاعر، با کوشش بیش از حد قابل افزایش نیست.

آرایه‌های ادبی

تضاد بد و نیک

وجود دو مفهوم متقابل برای نشان دادنِ گستره‌ی تمام اتفاقات دنیا.

کنایه سودای جهان پیمودن

به معنای درگیر شدن در دغدغه‌های بی‌پایان دنیوی.

تناسب جان و تن

هماهنگی میان اجزای وجودی انسان برای تأکید بر فرسودگیِ کل وجود آدمی.