دیوان اشعار - رباعیات

سنایی

رباعی شمارهٔ ۲۵۹

سنایی
از روی عتاب اگر چه گویی سردم در صف بلا گرچه دهی ناوردم
روزی اگر از وفای تو برگردم در مذهب و راه عاشقی نامردم

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات بیانگر اوج وفاداری و تسلیم عاشق در برابر معشوق است. شاعر با زبانی حماسی و استوار، بر این نکته تأکید می‌کند که عشق حقیقی چنان جایگاهی دارد که حتی تندی، بی‌مهری و بلاهای سهمگین معشوق نیز نمی‌تواند خللی در پیمان عاشق ایجاد کند.

درونمایه‌ی اصلی این اثر، پایداری در عهد است. عاشق در این کلام، خود را در برابر تمام ناملایماتِ برآمده از جانب معشوق صبور می‌بیند و هرگونه سستی در این راه را به منزله‌ی خروج از دایره‌ی جوانمردی و حقیقت عاشقی می‌داند.

معنای روان

از روی عتاب اگر چه گویی سردم در صف بلا گرچه دهی ناوردم

اگر از سرِ خشم و سرزنش، با من با سردی و بی‌اعتنایی سخن بگویی، من همچنان بر عهد خود باقی هستم.

نکته ادبی: عتاب به معنای سرزنش و بازخواست است که در اینجا با تقابل آن با واژه سردی، شدت بی‌مهری را نشان می‌دهد.

روزی اگر از وفای تو برگردم در مذهب و راه عاشقی نامردم

اگرچه مرا در میدان دشوارِ بلا و رنج قرار دهی، همچنان در برابر آن صبور و مقاوم خواهم بود.

نکته ادبی: صف بلا استعاره از میدان نبرد و رویارویی با مصیبت‌هاست.

آرایه‌های ادبی

کنایه در صف بلا

اشاره به قرار گرفتن در کانون سختی‌ها و رنج‌های عشق که به میدان نبرد تشبیه شده است.

تضاد وفا و برگردم

تقابل مفهومی میان عهد بستن و پیمان‌شکنی برای تأکید بر استقامت عاشق.