دیوان اشعار - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۲۲۹
سناییدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
درونمایه اصلی این کلام، برتریِ پایدارِ دانش و خردمندی بر ثروت و مکنتِ مادی است. شاعر به تقابل میان فقرِ دانا و ثروتِ نادان میپردازد و استدلال میکند که ارزش حقیقی انسان در گرو اندیشه و آگاهی اوست، نه در گرو داراییهایی که هر لحظه ممکن است از دست بروند.
این نوشتار، تصویری از بیاعتباریِ ثروتِ بدونِ خرد ارائه میدهد و هشدار میدهد که تکیه بر مالِ دنیا، لغزنده و ناپایدار است؛ در حالی که دانش، گنجینهای است که هرگز زوال نمیپذیرد و صاحبِ خود را حتی در تنگدستی، بینیاز و شادمان نگاه میدارد.
معنای روان
اگرچه انسانِ خردمند ممکن است از نظر مادی فقیر و تهیدست باشد، اما ارزش و اعتبار او صدها برابر بیشتر از ثروتمندی است که بهرهای از دانش نبرده است.
نکته ادبی: واژه درویش در اینجا به معنای فقیر و ندار است. صد ره نیز کنایهای برای تاکید بر کثرت و برتریِ بسیار است.
جایگاه و مقامِ فردِ ثروتمندِ نادان، با از دست رفتنِ مال و ثروتش از بین میرود؛ اما فرد دانا به واسطهی اندوختههای علمی و فکری خود، همواره در درون احساس آرامش و شادمانی میکند.
نکته ادبی: فعل بشود در اینجا به معنای زایل شدن و از میان رفتن است. واژهی پیش در ترکیب از پیش شدن، به معنای از دست رفتن و دور شدنِ دارایی است.
آرایههای ادبی
شاعر با کنار هم قرار دادن این واژگان متضاد، تفاوت ماهویِ جایگاهِ ثروتمندِ نادان و دانایِ فقیر را به وضوح ترسیم کرده است.
اغراق در کلام برای نشان دادن فاصله عمیقِ ارزشی میانِ خردمندِ بیپول و ثروتمندِ بیخرد.