دیوان اشعار - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۱۹۸
سناییدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات بیانگر مرزبندی قاطع شاعر در گزینش همنشین و یاران خویش است. او با صراحتی تمام اعلام میدارد که از معاشرت با نااهلان و بیخردان گریزان است و در جستوجوی همراهانی است که در عین زیرکی و جوانمردی، از بند تکبر و غرور رسته باشند.
درونمایه اصلی این کلام، ستایش تواضع و خردورزی است. شاعر، عیاری و جوانمردی را بدون خاکساری و فروتنی، ناقص میداند و کمال یک دوست را در جمع میان جسارت رندانه و فروتنی انسانی میبیند.
معنای روان
من هیچگاه، چه در ظاهر و چه در پنهان، با انسانهای نادان و بیخرد همنشین و همنفس نخواهم شد.
نکته ادبی: دمساز به معنای همنفس و همدم است. تقابل آشکارا و راز بر تأکید شاعر بر دوری مطلق از بیخردان دلالت دارد.
من تنها در پی دوستی هستم که هم جوانمرد و باهوش باشد و هم متواضع؛ کسی که نسبت به مردم دنیا دچار کبر و غرور نشود و با نگاهی از سر فروتنی به دیگران بنگرد.
نکته ادبی: عیار در اینجا به معنای جوانمرد رند است. خاکانداز استعاره از فرد فروتن و افتادهحال است. دیده فراز استعاره از نگاه متکبرانه و از بالا به پایین است.
آرایههای ادبی
شاعر برای تأکید بر عدم ارتباط مطلق با نادانان، از دو واژه متضاد استفاده کرده است تا نشان دهد این دوری هم در ساحت ظاهر است و هم در ساحت باطن.
به کار بردن لفظ ابزار جمعآوری خاک برای انسانی که فروتن و افتادهحال است، استعارهای درخشان برای بیان تواضع مطلق است.