دیوان اشعار - رباعیات

سنایی

رباعی شمارهٔ ۱۳۹

سنایی
هر کو به جهان راه قلندر گیرد باید که دل از کون و مکان برگیرد
در راه قلندری مهیا باید آلودگی جهان نه در برگیرد

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

درون‌مایه اصلی این ابیات، تبیین مرام قلندری و آزادگی از تعلقات دنیوی است. شاعر در این قطعه به سالکِ طریقِ حقیقت هشدار می‌دهد که برای رسیدن به مقام رندی و قلندری، چاره‌ای جز بریدن از تمام وابستگی‌های مادی و معنوی و پاک نگاه داشتن دامن از آلودگی‌های دنیوی نیست.

فضای حاکم بر این اشعار، فضایی عرفانی و آموزنده است که با لحنی قاطع و صریح، شرطِ ورود به وادیِ عشق و آزادگی را تبیین می‌کند تا سالک بداند که پیمودن این راه، نیازمندِ آمادگیِ درونی و انقطاعِ کامل از ماسوی‌الله است.

معنای روان

هر کو به جهان راه قلندر گیرد باید که دل از کون و مکان برگیرد

هر آن کس که در این جهان بر آن شود تا طریقت قلندری و رندی را برگزیند، لازم است که دل خود را از تمام وابستگی‌های عالم مادی و معنوی (کون و مکان) بکند و رها سازد.

نکته ادبی: کون و مکان در ادبیات عرفانی به معنای عالم امکان و هستی است و مراد از آن هر آنچه غیر از ذات حق است که باید از تعلق به آن آزاد شد.

در راه قلندری مهیا باید آلودگی جهان نه در برگیرد

در راه و رسم قلندری، انسان باید همیشه آماده و مهیا باشد تا هرگز اجازه ندهد ناپاکی‌ها و تعلقات دنیوی دامانِ روح و روان او را آلوده سازد.

نکته ادبی: مهیا بودن در اینجا به معنای ضرورت وجود آمادگی ذهنی و قلبی برای مواجهه با دشواری‌های طریق و مراقبه دائمی است.

آرایه‌های ادبی

کنایه دل بر گرفتن

به معنای قطع تعلق، دلبستگی‌ها را رها کردن و دل کندن از امور مادی و دنیوی است.

استعاره راه قلندری

اشاره به روش و مسلک خاصی از سلوک عرفانی که مبتنی بر آزادگی و رهایی از قید و بندهای ظاهری و مرسوم است.

کنایه آلودگی جهان نه در برگیرد

به معنای دوری جستن از گناهان، دلبستگی‌های پست و تاثیرات منفی محیط بر جانِ انسان است.