دیوان اشعار - رباعیات

سنایی

رباعی شمارهٔ ۱۰۷

سنایی
گوشت سوی عاقلان غافل وش باد چشمت سوی صوفیان دردی کش باد
بی روی تو آب دیده ها آتش باد بی وصل تو روز نیک را شب خوش باد

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات بیانگر شور و اشتیاق عارفانه و درد دوری از معشوق ازلی است. شاعر در این قطعات، مخاطب را به دوری از عقل‌گراییِ ظاهری و پیوستن به طریقِ عشق و عرفان فرامی‌خواند و در تلاش است تا ارزش‌های دنیوی را در برابر ارزش‌های قدسی خُرد جلوه دهد.

در این فضا، تجربه دوری از محبوب، جهانِ مادی را دگرگون می‌کند؛ به گونه‌ای که آبِ چشم به آتش بدل می‌شود و روزِ روشنِ زندگی در فراقِ یار، تیرگیِ شب را به خود می‌گیرد تا عمقِ رنجِ هجران را بازتاب دهد.

معنای روان

گوشت سوی عاقلان غافل وش باد چشمت سوی صوفیان دردی کش باد

امید است که چشمانت همواره به سوی عارفانِ راستین و باده‌نوشانِ طریقِ حق که رنجِ راه را به جان می‌خرند، دوخته شده باشد.

نکته ادبی: دردی‌کش: کنایه از سالکان و عارفانی که سختی‌ها و دردهای مسیر عشق را با جان و دل می‌پذیرند.

بی روی تو آب دیده ها آتش باد بی وصل تو روز نیک را شب خوش باد

در فراقِ تو، روزهای روشن و نیکوی زندگی‌ام چنان تیره و تاریک می‌شود که گویی در تاریکیِ شب به سر می‌برم.

نکته ادبی: شبِ خوش: کنایه‌ای طنزآمیز از تیرگیِ روزگار در نبودِ محبوب است که به شبِ تیره تشبیه شده است.

آرایه‌های ادبی

تضاد آب و آتش

شاعر با کنار هم قرار دادن آب (اشک) و آتش (سوزشِ دوری)، تضادِ عاطفیِ شدیدی را در کلام ایجاد کرده است که نشان‌دهنده‌ی بحرانِ درونیِ عاشق است.

استعاره آب دیده

اشاره به اشک که در اینجا به ویژگیِ سوزندگی (آتش) متصف شده است تا شدتِ اندوه را نشان دهد.

کنایه دردی‌کش

اشاره به عارفان و سالکانی که از پیاله‌ی هستی، به جای شهد، دردهای عشق را می‌نوشند.