دیوان اشعار - رباعیات

سنایی

رباعی شمارهٔ ۱۰۵

سنایی
هر جاه ترا بلندی جوزا باد درگاه ترا سیاست دریا باد
رای تو ز روشنی فلک سیما باد خورشید سعادت تو بر بالا باد

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات در زمره اشعار مدحی و ستایشی قرار دارند که با بهره‌گیری از نمادهای کیهانی و عناصر طبیعی، دعای خیر شاعر برای رفعت مقام، خردمندی و پایداریِ بختِ ممدوح را بازتاب می‌دهند.

فضای حاکم بر این سخنان، فضایی درباری و پرشور است که در آن شاعر با توسل به شکوهِ اجرام آسمانی و عظمت اقیانوس‌ها، آرزوی عزتِ لایتناهی برای مخاطب خود دارد.

معنای روان

هر جاه ترا بلندی جوزا باد درگاه ترا سیاست دریا باد

آرزو دارم که مقام و جایگاه تو به اندازه‌ای بلند و رفیع باشد که به ارتفاعِ صورت فلکی جوزا برسد.

نکته ادبی: کلمه "جوزا" در ادبیات کلاسیک نماد ارتفاع و بلندی است و در اینجا برای اغراق در رفعت مقام استفاده شده است.

رای تو ز روشنی فلک سیما باد خورشید سعادت تو بر بالا باد

امیدوارم دربار و حریمِ قدرتِ تو، شکوه و عظمتی به گستردگی و ابهتِ دریا داشته باشد.

نکته ادبی: واژه "سیاست" در متون کهن علاوه بر معنای مجازات، به معنای هیبت، شکوه و تدبیرِ حکمرانی نیز به کار می‌رفته است.

آرایه‌های ادبی

تشبیه و استعاره بلندی جوزا و سیاست دریا

تشبیه جایگاه ممدوح به بلندی ستارگان و شکوه دربار به عظمت دریا برای تاکید بر بزرگی او.

مبالغه خورشید سعادت

استعاره از بخت و اقبال درخشان که برای پایداری آن از نماد خورشید استفاده شده است.

تلمیح فلک سیما

اشاره به وسعت و درخشش آسمان برای توصیف بینش و خرد ممدوح.