دیوان اشعار - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۸۶
سناییدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این دو بیت تصویرگرِ درماندگی و حیرت انسان در رویارویی با نیروهای عظیم، دستنیافتنی و ستیزهگر جهان هستی است. شاعر با بهرهگیری از مفاهیمی چون نور، آتش، دهر و بخت، بر این حقیقت تأکید میورزد که هستی، در عین حضور، از دسترسِ انسان گریزان است و تقدیر نیز نسبت به انسانِ دردمند، روی خوش نشان نمیدهد.
مضمونِ حاکم بر این ابیات، تضاد میان آرزومندی انسان و واقعیتِ خشنِ روزگار است؛ جایی که حقیقت و شورِ زندگی چنان ژرفاند که در بند نمیآیند و روزگار نیز چون دشمنی بیرحم، پیوسته از خواسته و نیازِ انسان روی برمیتابد.
معنای روان
حقیقتی که چنان لطیف و متعالی است که هرگز نمیتوان آن را در مشتِ خود گرفت و محدود کرد؛ و آن آتشی که چنان شعلهور و خطرناک است که هیچکس توانِ آن را ندارد که انگشتِ خود را در آن فرو ببرد و لمسش کند.
نکته ادبی: واژه "همی" در این بیت، نشانهی استمرار و تداومِ فعل است که در متون کهن کاربرد فراوان داشته است.
ای روزگاری که با منِ بیچاره و دردمند، سرِ خشونت و سختی داری؛ و ای بختِ ناسازگاری که به محض روی آوردنِ من به تو، رویت را از من برمیگردانی و پشت میکنی.
نکته ادبی: در این بیت، "دهر" و "بخت" به صورتِ تشخیصی (شخصیتبخشی) به عنوانِ مخاطب قرار گرفتهاند تا گلایهی شاعر از آنها صریحتر بیان شود.
آرایههای ادبی
تشبیه حقیقتِ ناب به نوری که مادی نیست و در دست جای نمیگیرد.
دادنِ صفتِ جاندارِ «درشتخویی» به روزگار که امری انتزاعی است.
کنایه از بیاعتنایی، رویگردانی و بدبیاریِ بخت نسبت به شاعر.