دیوان اشعار - رباعیات

سنایی

رباعی شمارهٔ ۶۳

سنایی
تا این دل من همیشه عشق اندیش ست هر روز مرا تازه بلایی پیش ست
عیبم مکنید اگر دل من ریش ست کز عشق مراد خانه ویران بیشست

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

در این ابیات، شاعر به پیوندی گسستنی میان 'عشق' و 'رنج' اشاره دارد. او بیان می‌کند که وقتی قلب آدمی به وادی عشق گام می‌گذارد، دیگر نباید انتظار آسایش داشت؛ چرا که طبیعتِ عشق، با بی‌قراری و بلایای پی‌درپی آمیخته است.

سخنِ دیگرِ شاعر، دفاع از رنج‌های عاشقانه است. او از مخاطبان می‌خواهد که جراحت‌های قلبیِ او را سرزنش نکنند؛ زیرا او به خوبی واقف است که عشق، بهای سنگینی چون ویرانیِ آرامش و قرار را می‌طلبد و این ویرانی، نتیجه‌ای اجتناب‌ناپذیر برای هر عاشق حقیقی است.

معنای روان

تا این دل من همیشه عشق اندیش ست هر روز مرا تازه بلایی پیش ست

تا زمانی که این قلب من همواره در سودای عشق است و به آن می‌اندیشد، هر روز با مصیبت و بلای جدیدی مواجه هستم.

نکته ادبی: عبارت 'عشق اندیش' ترکیبی وصفی است که به معنای دلباخته و دل‌مشغول عشق به کار رفته است.

عیبم مکنید اگر دل من ریش ست کز عشق مراد خانه ویران بیشست

مرا نکوهش نکنید اگر قلبم مجروح و آزرده است، زیرا حاصلِ این عشق برای وجود من، ویرانیِ خانه‌ی دل است که بسیار هم زیاد و عمیق است.

نکته ادبی: 'ریش' در متون کلاسیک فارسی به معنای زخمی و مجروح است و 'خانه ویران' استعاره‌ای از تن و جانِ عاشق است که در برابر تندباد عشق ایستادگی نکرده است.

آرایه‌های ادبی

استعاره خانه ویران

اشاره به قلب یا وجود عاشق که در اثر فشارهای عاطفی عشق، مانند خانه‌ای تخریب شده است.

اغراق هر روز مرا تازه بلایی پیش ست

بزرگ‌نماییِ مداومِ رنج‌ها و سختی‌های عاشقانه برای نشان دادن عمق درگیریِ شاعر با عشق.