دیوان اشعار - رباعیات

سنایی

رباعی شمارهٔ ۳۶

سنایی
بیرون جهان همه درون دل ماست این هر دو سرا، یگان یگان منزل ماست
زحمت همه در نهاد آب و گل ماست پیش از دل و گل چه بود آن منزل ماست

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات بیانگر نگاهی عرفانی به جایگاه انسان در هستی است؛ باوری که بر اساس آن، جهانِ برون تنها بازتابی از عالمِ درونِ آدمی است و این جهانِ مادی، تنها منزلی گذرا در مسیرِ طولانیِ روح است.

شاعر با نگاهی به هستی، تأکید می‌کند که رنج‌های مادی، زاییدهٔ وابستگی به تن است و حقیقتِ وجودیِ انسان، پیش از تعلق به این کالبد خاکی، در جایگاهی والاتر و فراتر از زمان و مکان بوده است.

معنای روان

بیرون جهان همه درون دل ماست این هر دو سرا، یگان یگان منزل ماست

تمامی آنچه در جهانِ بیرونی می‌بینیم، در ساحتِ باطنی و قلبی ما نهفته است؛ این دنیا و جهانِ دیگر، هر دو منزلگاه‌هایی هستند که ما یکی‌یکی آن‌ها را طی می‌کنیم.

نکته ادبی: «یگان یگان» به معنای دانه دانه و به نوبت است که بر گذرِ متوالیِ ارواح در منازلِ هستی دلالت دارد.

زحمت همه در نهاد آب و گل ماست پیش از دل و گل چه بود آن منزل ماست

مشکلات و رنج‌های ما به دلیلِ سرشتِ مادی و جسمانی ماست؛ چرا که پیش از آفرینشِ این تنِ خاکی و قلبِ مادی، آن جایگاهِ ازلی، منزلگاهِ حقیقیِ ما بوده است.

نکته ادبی: «آب و گل» استعاره‌ای عرفانی برای کالبد مادی و تنِ انسان است که از عناصرِ چهارگانه ساخته شده.

آرایه‌های ادبی

استعاره آب و گل

اشاره به کالبد مادی و تنِ انسان که مانعِ رسیدن به حقیقتِ اصلی است.

کنایه دو سرا

کنایه از دنیا و آخرت به عنوان دو مرحله از هستی.

تضاد بیرون جهان / درون دل

تقابلِ عالمِ محسوس و ملموس با عالمِ باطنی و روحی انسان.