دیوان اشعار - رباعیات

سنایی

رباعی شمارهٔ ۲۲

سنایی
نیلوفر و لاله هر دو بی هیچ سبب این پوشد نیل و آن به خون شوید لب
می شویم و می پوشم ای نوشین لب در هجر تو رخ به خوان و از نیل سلب

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات با بهره‌گیری از تصویرسازی طبیعت، به بیان حالات درونی شاعر در فراق محبوب می‌پردازد. شاعر با مشاهده‌ی رنگ‌های نیلوفر و لاله، آن‌ها را به آینه‌ای برای انعکاسِ غم و اندوه خویش بدل کرده است.

در واقع، فضای حاکم بر شعر، فضایِ تنهایی و سوگواری درونی است که در آن، رنگ‌ها به نمادی از دردِ هجران و ماتم تبدیل می‌شوند.

معنای روان

نیلوفر و لاله هر دو بی هیچ سبب این پوشد نیل و آن به خون شوید لب

نیلوفر و لاله، هر دو بدون هیچ دلیلِ آشکار، به شکلی نمادین به رنگ‌های خاص خود درآمده‌اند؛ یکی (نیلوفر) جامه‌ای نیلی بر تن دارد و دیگری (لاله) لب‌های خود را به سرخی خون آغشته است.

نکته ادبی: واژه‌ی نیل در بیت نخست، ایهامی میان رنگ آبی و نام گل نیلوفر دارد که بر غنای تصویری بیت افزوده است.

می شویم و می پوشم ای نوشین لب در هجر تو رخ به خوان و از نیل سلب

ای محبوبِ شیرین‌سخن، من در دوری تو پیوسته در حالِ زیستن با غم هستم؛ چنان‌که در هجرانت، چهره‌ام از شدتِ اندوه به سرخی خون گراییده و جامه‌ام از غمِ دوری، به رنگ نیلی درآمده است.

نکته ادبی: عبارت رخ به خوان اشاره به سرخیِ چهره از شدتِ گریه یا درد دارد و سلب در تقابل با پوشیدنِ نیلوفر به معنایِ پوشیدنِ جامه‌ی ماتم است.

آرایه‌های ادبی

تشخیص (انسان‌انگاری) این پوشد نیل و آن به خون شوید لب

شاعر برای گل‌ها کنش‌های انسانیِ پوشیدن لباس و شستن صورت قائل شده است.

تضاد نیل و خون (آبی و سرخ)

تقابل رنگ‌ها برای نشان دادنِ دو وجه از اندوه (ماتم و درد).