دیوان اشعار - رباعیات

سنایی

رباعی شمارهٔ ۱۲

سنایی
گردی نبرد ز بوسه از افسر ما گر بوسه به نام خود زنی بر سر ما
تازان خودی مگرد گرد در ما یا چاکر خویش باش یا چاکر ما

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات بازتاب‌دهنده روحیه استغنا، سرافرازی و عزت‌نفس شاعر است که در برابر تظاهر و غرور بیجای دیگران قد علم کرده است. شاعر در این قطعه به دنبال بیان این نکته است که جایگاه رفیع او با رفتارهای تصنعی و تملق‌آمیزِ دیگران دگرگون نمی‌شود و خواهان رابطه‌ای مبتنی بر صداقت و یا تسلیم محض است.

معنای روان

گردی نبرد ز بوسه از افسر ما گر بوسه به نام خود زنی بر سر ما

اگر تصور می‌کنی با بوسیدن سر ما (که نماد مقام و کرامت انسانی ماست) می‌توانی بر ما مسلط شوی یا ادعای مالکیت کنی، در اشتباهی؛ زیرا این عمل تو ذره‌ای از اعتبار و شکوه ما کم نمی‌کند.

نکته ادبی: افسر به معنای تاج، استعاره از عزت و جایگاه بلند شاعر است که در اینجا نمادِ استقلال اوست.

تازان خودی مگرد گرد در ما یا چاکر خویش باش یا چاکر ما

با تکبر و خودنمایی به دور و بر ما نگرد و رفتارهای متکبرانه را کنار بگذار؛ اگر می‌خواهی همراه ما باشی، تکلیف خود را مشخص کن: یا باید کاملاً مستقل و رها از ما باشی و یا با جان و دل بنده و مطیع ما گردی.

نکته ادبی: تازان در اینجا کنایه از جولان دادن و غرور بیجا است که با واژه گشتن ترکیب شده تا تصویر طوافِ متکبرانه را ترسیم کند.

آرایه‌های ادبی

استعاره افسر

به معنای تاج، که استعاره‌ای برای نشان دادن جایگاه والای معنوی و عزت‌نفس شاعر است.

تضاد چاکر خویش / چاکر ما

تقابل میان استقلال شخصی و تسلیمِ خالصانه برای بیان صراحت در انتخاب نوعِ رابطه.

کنایه گرد در ما گشتن

کنایه از طمع ورزیدن، تملق گفتن یا دورِ کسی چرخیدن برای جلب نظر.