دیوان اشعار - غزلیات
غزل شمارهٔ ۳۸۱
سناییدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این سروده، منظومهای پندآموز است که انسان را به آزادگی از تعلقات دنیوی و بهرهمندی خردمندانه از لحظات فرا میخواند. شاعر با نگرشی حکیمانه، تأکید دارد که جان آدمی ارزشمندتر از آن است که وقفِ امور فانی و سطحی گردد و تقدیرِ متغیرِ روزگار را نباید مایهی رنج یا بهانه برای ناشادی قرار داد.
در این ابیات، دعوت به شادیِ اصیل و دوری از غمهای بیحاصل، در کنار توصیهی به هوشمندی در تشخیصِ ظواهر از بواطن، به تصویر کشیده شده است. پیامِ نهایی، فراخوانی به صلح با زمانه و پرهیز از دلبستگی به تندبادِ حوادث است تا بدینوسیله آرامشِ درونی حفظ شود.
معنای روان
جان و روان خویش را در بندِ ساز و آلاتِ دنیوی اسیر مکن و طبع و سرشتِ خود را تنها به لذتهای ناپایدارِ مادی دلخوش مساز.
نکته ادبی: چمانه: به معنای آلت موسیقی یا سازی خاص است که در اینجا نماد تعلقات دنیوی است.
لذتِ پاک و ناب (استعاره از باده) شایسته است که در محیطی روحافزا مانند باغ تجربه شود؛ پس آن را در محیطهای بسته و حقیرِ میخانهها محصور مکن.
نکته ادبی: می در اینجا استعاره از نشاطِ حقیقی و درکِ لحظات است.
هرچند چیزی در ظاهر شبیه به دانه انار باشد، فریب ظاهر را مخور و نام آن را به غلط چیزی دیگر مگذار؛ یعنی میانِ صورت و حقیقت تفاوت قائل شو.
نکته ادبی: اشاره به نقدِ ظاهرگرایی و اهمیتِ شناختِ ذاتِ اشیاء.
در هر مکانی که بوی شادی و نشاط در آن نیست و فضای آن خالی از سرور است، گام منه و توقف مکن.
نکته ادبی: ستانه: به معنای آستانه در یا ورودگاه است.
تا زمانی که آسمان و چرخِ فلک در حالِ گردش و دگرگونی است، به آن تکیه مکن و چشم امید به آن ندوز.
نکته ادبی: آسمانه: کنایه از سقفِ آسمان و تقدیرِ بیثبات.
روی خود را جز به سمتِ ساز و شادی (چنگ و چغانه) مگردان و دستِ خود را تنها برای نواختنِ ساز و ایجاد سرور به کار گیر.
نکته ادبی: چنگ و چغانه: هر دو از سازهای موسیقی قدیم هستند که نمادِ شادی و طرباند.
اگر میخواهی که غم و اندوه به سراغت نیاید، رنج و بارِ خاطر را بر وجودِ شاد و باطراوتِ خود تحمیل مکن.
نکته ادبی: طبع شادمانه: اشاره به سرشتِ پاک و بیدغدغه انسان.
نیکی و بدیِ روزگار همواره در تغییر و چرخش است؛ پس بهانهای برای گلهمندی از این تغییرات نیاور و بد و نیک را بپذیر.
نکته ادبی: زمانه گردان: صفتی برای روزگار که نشان از ناپایداری دارد.
انسانهای خردمند دلبستگی خود را به بازیهای روزگار نمیبندند؛ پس تو نیز دلت را به زمانه و مقتضیاتِ ناپایدارش گره مزن.
نکته ادبی: دل نهادن: کنایه از عشق و وابستگیِ عمیق.
آرایههای ادبی
اشاره به نشاطِ روحانی یا لذتِ اصیل در مقابلِ لذتهای ناچیز دنیوی.
اشاره به وابستگیِ عمیق و تعلقِ خاطر که مانعِ آزادگی است.
برای نشان دادنِ ماهیتِ متغیر و ناپایدارِ روزگار.