دیوان اشعار - غزلیات

ای دل، اگر ادعای عشق به پروردگار داری، به دنبال قدرت و سلطنت دنیوی نباش؛ در راه آزادگان و عاشقانِ حقیقت، با تندروی و رفتارهای مخرب، باعث ویرانی و تباهی مشو.

در میدان مبارزه عشق، همراه و پیرو پیامبران (موسی و هارون) باش؛ خود را به منشِ فرعون گرفتار مکن و رفتارهای دسیسه‌آمیزِ هامان را در پیش نگیر.

اگر جمال و زیباییِ معنوی نداری، ادعای یوسف بودن مکن؛ و اگر دردِ فراق و رنجِ دوری از یار را نچشیده‌ای، از اندوهِ پیر کنعان (حضرت یعقوب) سخن نگو و تظاهر به غمگساری مکن.

در انجمن‌هایی که تو را به گناه و دوری از پاکی تشویق می‌کنند، حضور پیدا نکن؛ و در مجلسی که با سخنانشان تو را از حقیقتِ دین و مسلمانی دور می‌کنند، هم‌نشین مباش.

در برابر هجومِ لجام‌گسیخته‌ی هوای نفس (که همچون یاجوج و ماجوج ویرانگر است)، دیواری استوار همچون سد اسکندر بساز؛ و اگر بهشتِ حقیقت را می‌خواهی، در طلبِ جاه و سلطنتِ دنیوی زیاده‌روی مکن.

آن اشارات و سخنانی که تو را از عشقِ حقیقی دور می‌کند، به کار مبر؛ و از به زبان آوردنِ کلماتی که باعثِ غفلت و دوریِ تو از یادِ دوست می‌شود، بپرهیز.

اگر در این راه، مادیات و تعلّقات دنیوی (تمثیلِ مار و مرغ و دیو) را از دست بدهی، جای نگرانی نیست؛ اما اگر از مقامِ بندگیِ کامل (نعم‌العبد) باز بمانی، ادعای بزرگی و حکمتِ سلیمانی مکن.

اگر زبانِ دل و اسرارِ عشق را نمی‌دانی، به دنبالِ رهایی و آزادی از تعلقات باش؛ و پیش از اینکه در محضرِ استادِ حقیقیِ حقایق حاضر شوی، ادعای فضل و زبان‌دانیِ ظاهری مکن.

وقتی به سرچشمه‌ی پاکی (زمزم) و ضیافتِ حق دست یافته‌ای، دیگر از عظمتِ دریاهای دنیوی سخن نگو و از مدحِ حاکمان و قدرتمندانِ روزگار دست بردار.

از دیدگاه و کلامِ سنایی، حال و روزِ نیکان و پاکان را با جدیت پیگیری کن؛ در این میدانِ نبردِ زندگی، مردانه گام بردار و وجودِ گران‌بهای خود را به ثمنِ بخس و ارزانی مفروش.