دیوان اشعار - قصاید

ای کسی که در قمارِ عشقِ الهی، دلت را گرو گذاشته‌ای، بدون ترس و تردید قدم پیش بگذار و دمی درنگ مکن؛ اگر می‌خواهی بر نفسِ ما ضربه‌ای بزنی، آن را با شجاعت و قدرتِ تمام وارد کن.

ای انسانِ آزاده، در پاکی و جسارت، همچون کسانی باش که جان در کفِ اخلاص نهاده‌اند (سراندازان)؛ پس اگر قصدِ ضربه زدن داری، آن را بر نفسی که خود شکست‌خورده و ضعیف است، وارد مکن (اشاره به لزوم نبرد با نفسِ قدرتمند نه ضعیف).

مشغله‌ها و تعلقاتِ هر دو جهان را در مجلسِ رندانِ حقیقت‌جو، همچون زلفِ یار که پریشان و درهم‌تنیده است، در هم بپیچ و در هم بکوب و نابود کن.

در دنیایِ مادی که از عناصرِ چهارگانه ساخته شده، صدها کاروانِ غم و اندوه در حرکت است؛ با فریادی از سرِ هوشیاری و چالاکی، به این کاروانِ غم حمله کن و آن را از میان بردار.

آبی (رحمت و نعمتی) که به دست می‌آوری، به اهلِ عالم ببخش و نثارِ همگان کن؛ اما آتشی (شور و عشق و سوز) که می‌افروزی، در جانِ همین عالم و تعلقاتِ دنیوی بزن تا همه را بسوزاند.

اگر قرار است ما را به مقامِ عالی برسانی، در صفِ فرشتگان قرارمان ده؛ و اگر قرار است بر دارِ فنا بکشی، ما را بر بلندترین نقطه (گنبد اعظم) آویزان کن (نکوهشِ حدِ وسط و بی‌تفاوتی نسبت به جاه و مقام).

وقتی در بوتهٔ آزمایشِ رندانِ حقیقت‌جو پاک شدی، به گوهری خالص (زر) تبدیل شو؛ و آنگاه که در صفِ دورافتادگان و مهجوران همچون خورشیدِ صبح طلوع کردی، سخن از حقیقت بگو.

تاجِ بندگیِ خالصانه (انا عبدالله) را بر سرِ مسیح قرار ده و بر لب‌های مریم (به نشانهٔ سکوت و تسلیمِ مطلق) مهرِ خموشی بزن.

هر خوراک و نعمتی که خوشایند است، به ناآگاهانِ دنیاپرست ببخش؛ و هر سرزنش و کلامِ سختی که داری، بر سرِ عارفان و اهلِ دل (محرمان) وارد کن (تا پرده‌های نفسشان دریده شود).

بار و بنهٔ خود را از درگاهِ ریاکاران و همرنگانِ جماعت بردار و دور شو؛ و در میانِ کسانی که دردِ تو را دارند، پناهگاه و خیمه‌ای برپا کن.

در انجمنِ رازداران و در صفِ دردمندان، هم در نوشیدنِ جامِ معرفت مانندِ رستم قوی‌دست باش و هم در جنگیدن با نفس، چون رستم شمشیر بزن.

به یارانِ موافق و همراه، شربتِ محبت و نوش‌دارو بده؛ اما پیران و مدعیانِ منافق را با ضربتِ حقیقت تنبیه کن و آن‌ها را پی‌درپی آزار ده تا از نفاق دست بشویند.

سخنی که می‌خواهی به دل بسپاری، آن را در حجرهٔ پاکِ مریم (نمادِ طهارت) نگه دار؛ اما لاف و ادعایی که می‌کنی، آن را دربارهٔ عیسی (زادهٔ مریم) مطرح کن (اشاره به روح‌اللهی و مقامِ قدسی).

ناز و عشوه و کرشمه‌ای که اینجا داری، فقط با عاشقِ واقعی (محرم) انجام ده؛ و ادعاهای بزرگِ خود را تنها نزدِ شاهدِ حقیقت‌بین و محرمِ اسرار مطرح کن.

سرمهٔ حقیقتِ 'ارنی' (خدایا خود را به من نشان ده) را در چشمانِ موسی بکش؛ و نشانِ خطا یا خلقتِ زمینی (خالِ فعصی آدم) را بر چهرهٔ آدم نقش بزن.

اگر باده‌ای برای ما داری، آن را در بالاترین جایگاه (کیوان) به ما بنوشان؛ و اگر حکمِ قضاوت و رای‌زنی داری، ما را به قعرِ جهنم بفرست (ما از هیچ‌کدام هراسی نداریم).

وقتی عشق به دست آمد، تن و جسم را رها کن و با خوشی زندگی کن؛ و وقتی عقلِ مصلحت‌اندیش پیش آمد، گوری برایش بکن و در آن خموش و بی‌آزار باش.

روزگارِ تو (شب و روز) در اینجا غماز و سیاه‌رو هستند؛ پس در سینهٔ آن‌ها سم بریز و در شربتی که به تو می‌دهند نیز سم بریز (دوری از حیله‌های روزگار).

وقتی بر فرازِ هفت آسمان خیمه زدی، پس از آن هم اسبِ تندرو (خصل) را زین کن و هم پی‌درپی شرابِ طهور (رطل) بنوش.

اگر می‌خواهی سنایی را در حالی که سرمستِ عشق است به دست بیاوری، برای اسبِ سفید (اشهب) علوفه بریز و تازیانه را بر اسبِ سیاه (ادهم) بزن (اشاره به رفتارهای متناقض و وارونهٔ رندان).