دیوان اشعار - قصاید

سنایی

قصیدهٔ شمارهٔ ۱۱۲ - در نکوهش و ابراز نارضایی از خود

سنایی

نظر همی کنم ار چند مختصر نظرم به چشم مختصر اندر نهاد مختصرم

نمی شناسم خود را که من کیم به یقین از آنکه من ز خود اندر به خود همی نگرم

عیان چو باز سفیدم نهان چو زاغ سیاه چنین به چشم سرم گر چنان به چشم سرم

شکر نمایم و از زهر ناب تلخ ترم به فعل زهرم اگر چه به قول چون شکرم

به علم صور محض ره چه دانم و چون ز عقل خالی همچون ز جان تهی صورم

ز رازخانهٔ عصمت نشان مجو از من که حلقه وار من آن خانه را برون درم

به نور حکمت آب از حجر برون آرم نمی گشاید حکمت دلم عجب حجرم

برای آز و برای نیاز هر روزی بسان مرد رسن تاب باز پی سپرم

سفر نکردمی از بهر بیشی و پیشی اگر بسنده بدی در حضر به ما حضرم

دیم نکوتر از امروز بود و باز امسال ز پار چون به یقین بنگرم بسی بترم

اگر چه ظاهر خود را ز عیب می پوشم بر تو پردهٔ اسرار خویش اگر بدرم

ز ریگ و قطر مطر در شمر فزون آید عیوب باطنم ار شایدی که بر شمرم

مدار میل سوی من چو تشنه سوی سراب که آدمی صورم لیک اهرمن سیرم

سحاب بیندم از دور سایل عطشان سحابم آری لیکن سحاب بی مطرم

صدف شمار دم از دیده پر در رو غواص صدف شناس شناسد که سنگ بی گهرم

به دیدگان هنر بیندم مسافر طمع کلنگ حکمت داند که سنگ بی هنرم

رفیق نور بصر خواندم به مهر و به لطف چگونه نور بصر خواندم که بی بصرم

گذشت عمری تا زیر این کبود حصار به جرم آدم عاصی مطیع و برزگرم

کبست کاشتم انرد زمین دل به طمع بجز کبست نیاورد روزگار برم

زبان حالش با من همی سر آید نرم که سر مگردان از من چو کاشتی بخورم

یکی عنای روان می خرید و می نالید منال گفت عنا: دیده باز کن مخرم

ره ظفر نتوان رفت بر عدو بخرد چو من عدوی خودم چون بود ره ظفرم

وگر ز دشمن ظاهر حذر کند عاقل ز مکر دشمن باطن چگونه بر حذرم

عجبتر آنکه ز بهر دو روزه مستقرم به طوع و رغبت خود سال و ماه در سفرم

ز سیر هفت مشعبد اسیر ششدره ام ز دست چار مخالف بنای هشت درم

مرادم آنکه برون پرم از دریچهٔ جان ولیک خصم گرفتست چار سو مفرم

ز دام کام نپرم برون چو آز و نیاز همی برند به مقراض اعتراض پرم

رفیق رفت به الهام در سفینهٔ نوح ز هر غریق فرومانده من غریق ترم

میان شورش دریای بی کران از موج به جان از آفت این آب و باد پر خطرم

دمی ز روح به امنم دمی ز نفس بی بیم گهی چو افسر عیسی گهی فسار خرم

«مگر» نشناختم اندر زمین دل به هوس نرست و عمر به آخر رسید در «مگر»م

ز روزگار توقع نمی کنم خیری که خیر روی بتابد ز من که محض شرم

به گلستان زمانه شدم به چیدن گل گلی نداد و به صد خار می خلد جگرم

زمانه کرد مرا روی و موی چون زر و سیم مگر شناخت که من پاسبان سیم و زرم

ندای عقل برآمد که رخت بربندید همه جهان بشنیدند و من ز آنکه کرم

گر از کمال بتابم چو خور ز خاور اصل بسازد اختر بهر زوال باخترم

وگر ز مردی بر هفت چرخ پای نهم نه سر ز چنبر گردون دون برون ببرم

عجب مدار که از روزگار خسته شوم ک او شرارهٔ شرست و من سپید سرم

ازین نفر به نفیر آمدم نفور شدم بفر فطنت دانم که من نه زین نفرم

چرا نسازم با خاکیان درو فلک که هم ز خاکم من ز گوهر دگرم

ز پیشوای امیر فلک به رتبت و عقل گمان برم که به ذات و صفات پیشترم

ز نور فطنت در ظلمت شب فطرت چو چشم اعما نومید مانده از سحرم

بدین دو ژاژ مزخرف به پیش چشم خرد چو گنده پیری در دست بنده جلوه گرم

به فضله ای که بگویم که فضل پندارم نیم سنایی جانی که خاک سربسرم

تنم ز جان صفت خالیست و من به صفت به جان صورت چون چارپای جانورم

گهی چو شیر بگیرم گهی چو سگ بدرم گهی چو گاو بخسبم گهی چو خر بچرم

نه هیچ همت جز سوی سمع و جمع درم نه هیچ فکرت جز بهر عشق خواب و خورم

اگر چه عیبهٔ عیب و عیار عارم لیک به بندگی سر سادات و چاکر هنرم

سپر ندارم در کف به دفع تیر فلک چو ایمنم که طریق سداد می سپرم

ز چارسوی ملامت به شاهراه نجات چهار یار پیمبر به سند راهبرم

همیشه منتظرم هدیهٔ هدایت را ولیک مهدی در مهد نیست منتظرم

عنایت ازلی هم عنان عقلم باد که از عنا برهاند به حشر در حشرم

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این اثر بازتابی از یک سفرِ درونی و کندوکاو در اعماقِ خویشتن است. شاعر در فضایی آکنده از تضاد، میانِ میل به کمال و اسارت در بندِ نفسِ اماره سرگردان است. او با نگاهی نقادانه و گاه بیزار از خویش، نقاب از چهره‌ی باطنِ خود برمی‌دارد و اعتراف می‌کند که علی‌رغم ادعاهایِ فضل و حکمت، در عملِ روزمره، اسیرِ غرایزِ حیوانی و دنیازدگی است.

درونمایه اصلیِ متن، تقابلِ میانِ عقلِ نظری و رفتارِ عملیِ شاعر است. او با زبانی صریح و بی‌پیرایه، پوچیِ زندگیِ مادی و ناپایداریِ دنیا را به تصویر می‌کشد. شاعر در پایان، با تکیه بر فروتنی و یادکردِ بزرگانِ دین، راهِ رهایی از این تضاد و تیرگی را در مسیرِ بندگی و پیروی از حق‌جویان می‌بیند.

معنای روان

نظر همی کنم ار چند مختصر نظرم به چشم مختصر اندر نهاد مختصرم

اگرچه دیدگاه و ظرفیتِ فکری من اندک است، اما با همین نظرِ مختصر در ذاتِ خویش می‌نگرم.

نکته ادبی: «ار چند» کوتاه‌شده «هرچند» است.

نمی شناسم خود را که من کیم به یقین از آنکه من ز خود اندر به خود همی نگرم

به درستی نمی‌دانم که کیستم، زیرا چنان در خود عمیق شده‌ام که حقیقتِ خویش را گم کرده‌ام.

نکته ادبی: «اندر به خود» به معنایِ غرق شدن در تماشایِ باطن است.

عیان چو باز سفیدم نهان چو زاغ سیاه چنین به چشم سرم گر چنان به چشم سرم

در ظاهر مانند بازِ سفید آشکارم و در باطن مانند زاغِ سیاه پنهان؛ اگر با چشمِ سر بنگری چنینم و اگر با چشمِ دل ببینی، چنان دیگرم.

نکته ادبی: استفاده از تضاد برای بیانِ دوگانگیِ ظاهر و باطن.

شکر نمایم و از زهر ناب تلخ ترم به فعل زهرم اگر چه به قول چون شکرم

در گفتار چون شکر شیرین سخن می‌گویم، اما در عمل مانند زهر تلخ و گزنده‌ام.

نکته ادبی: تضادِ «شکر» و «زهر» برای نشان دادنِ نفاقِ درونی.

به علم صور محض ره چه دانم و چون ز عقل خالی همچون ز جان تهی صورم

از دانشِ واقعی بی‌بهره‌ام و تنها با ظواهر سروکار دارم؛ چنان از عقل و جان تهی هستم که تنها قالبی بی‌معنا از من مانده است.

نکته ادبی: «صور محض» اشاره به دانشِ سطحی و بی‌حقیقت است.

ز رازخانهٔ عصمت نشان مجو از من که حلقه وار من آن خانه را برون درم

از من انتظارِ خبر داشتن از رازهایِ عالمِ قدس را نداشته باش، زیرا من همچون حلقه‌ای بر بیرونِ درِ آن خانه مانده‌ام و به درون راه نیافته‌ام.

نکته ادبی: استعاره از «حلقه در» که نمادِ بی‌راهی و نرسیدن به مقصود است.

به نور حکمت آب از حجر برون آرم نمی گشاید حکمت دلم عجب حجرم

من با حکمت می‌توانم از سنگ آب بیرون بیاورم (معجزه کنم)، اما عجیب است که همین حکمت نمی‌تواند قفلِ دلِ سنگینِ خودِ مرا باز کند.

نکته ادبی: اشاره به داستانِ حضرت موسی؛ استفاده از تناقض برای نمایشِ ناتوانیِ عقلِ خشک.

برای آز و برای نیاز هر روزی بسان مرد رسن تاب باز پی سپرم

به خاطرِ حرص و نیازمندی، هر روز مانند طناب‌بافی که دائم در حالِ کار است، در پیِ امورِ دنیایی می‌دوم.

نکته ادبی: «رسن‌تاب» استعاره از کسی است که در بندِ امورِ دنیوی و تکراری گرفتار است.

سفر نکردمی از بهر بیشی و پیشی اگر بسنده بدی در حضر به ما حضرم

اگر در خانه‌ی خود به آنچه داشتم قانع بودم، هرگز برایِ کسبِ مقام و برتری، به سفر نمی‌رفتم.

نکته ادبی: «حضر» در مقابل «سفر» به معنای ماندن در وطن و قناعت است.

دیم نکوتر از امروز بود و باز امسال ز پار چون به یقین بنگرم بسی بترم

گذشته برایم بهتر از امروز بود و امسال در مقایسه با سالِ قبل، با یقین می‌بینم که وضعم بسیار بدتر شده است.

نکته ادبی: «پار» به معنای سالِ گذشته است.

اگر چه ظاهر خود را ز عیب می پوشم بر تو پردهٔ اسرار خویش اگر بدرم

اگرچه در ظاهر عیب‌هایم را می‌پوشانم، اما اگر پرده از رازهایِ درونم بردارم، رسواییِ من آشکار می‌شود.

نکته ادبی: اشاره به نفاقِ درونی و پوشاندنِ گناهان.

ز ریگ و قطر مطر در شمر فزون آید عیوب باطنم ار شایدی که بر شمرم

اگر بخواهم عیب‌هایِ باطنی‌ام را بشمارم، از شمارِ ریگ‌های بیابان و قطره‌هایِ باران هم بیشتر است.

نکته ادبی: مبالغه برای نشان دادنِ کثرتِ گناهان.

مدار میل سوی من چو تشنه سوی سراب که آدمی صورم لیک اهرمن سیرم

مانند تشنه‌ای که به سراب دل می‌بندد، به من میل نداشته باش؛ چرا که اگرچه صورتِ آدمی دارم، اما خویِ من شیطانی است.

نکته ادبی: «اهریمن‌سیرم» یعنی ذات و اخلاقم پلید است.

سحاب بیندم از دور سایل عطشان سحابم آری لیکن سحاب بی مطرم

تشنگان از دور مرا چون ابر می‌بینند، اما من ابری هستم که هیچ بارانی برای سیراب کردنِ آنان ندارد.

نکته ادبی: استعاره از ادعاهایِ پوچِ انسانی که ظاهرش فریبنده است.

صدف شمار دم از دیده پر در رو غواص صدف شناس شناسد که سنگ بی گهرم

غواصِِ سطحی‌نگر مرا صدفی پر از مروارید می‌بیند، اما صدف‌شناسِ واقعی می‌داند که من سنگی بی‌ارزشم.

نکته ادبی: تفاوتِ نگاهِ ظاهری و نگاهِ کارشناسانه.

به دیدگان هنر بیندم مسافر طمع کلنگ حکمت داند که سنگ بی هنرم

افرادِ طمع‌کار مرا با دیده‌ی هنر می‌بینند، اما کسی که مثلِ کلنگِ حکمت است، می‌داند که من سنگی بی‌هنرم.

نکته ادبی: «کلنگ حکمت» استعاره از تیزبینی و شناختِ حقیقت است.

رفیق نور بصر خواندم به مهر و به لطف چگونه نور بصر خواندم که بی بصرم

مرا با لطف و محبتِ خود رفیقِ نورِ چشم خواندی، اما چطور می‌توانم رفیقِ نور باشم در حالی که خودم کورِ باطنم؟

نکته ادبی: تضاد میانِ عنوانِ «رفیق نور» و واقعیتِ «بی‌بصری».

گذشت عمری تا زیر این کبود حصار به جرم آدم عاصی مطیع و برزگرم

عمری گذشت تا زیرِ این آسمانِ کبود، به جرمِ نافرمانیِ آدم، هم مطیعِ تقدیر باشم و هم رنج‌کشِ دنیا.

نکته ادبی: اشاره به هبوطِ آدم و تقدیرِ بشری.

کبست کاشتم انرد زمین دل به طمع بجز کبست نیاورد روزگار برم

در زمینِ دلم به امیدِ محصول، خار و خاشاک (کبست) کاشتم و روزگار جز همان خارها به من تحویل نداد.

نکته ادبی: «کبست» واژه‌ای کهن به معنایِ گیاهانِ بی‌ارزش و خار و خاشاک است.

زبان حالش با من همی سر آید نرم که سر مگردان از من چو کاشتی بخورم

زبانِ حالِ این کاشته‌هایم به نرمی به من می‌گوید: از من رو برنگردان، چرا که آنچه خود کاشته‌ای را باید بخوری.

نکته ادبی: اشاره به قانونِ کارما یا بازتابِ اعمال.

یکی عنای روان می خرید و می نالید منال گفت عنا: دیده باز کن مخرم

کسی با گریه و زاری رنج می‌خرید، به او گفتم: ننال، چشمت را باز کن و این رنج را مخِر.

نکته ادبی: «عنا» به معنایِ رنج و مشقت است.

ره ظفر نتوان رفت بر عدو بخرد چو من عدوی خودم چون بود ره ظفرم

انسان نمی‌تواند بر دشمنِ دانا پیروز شود؛ وقتی خودم دشمنِ خودم هستم، چگونه می‌توانم بر خود پیروز شوم؟

نکته ادبی: اشاره به نبردِ درونی با نفسِ اماره.

وگر ز دشمن ظاهر حذر کند عاقل ز مکر دشمن باطن چگونه بر حذرم

اگر عاقل از دشمنِ بیرونی برحذر است، من که با دشمنِ درونی (نفس) دست و پنجه نرم می‌کنم، چگونه باید بر حذر باشم؟

نکته ادبی: تأکید بر دشواریِ نبرد با نفس در مقایسه با دشمنِ آشکار.

عجبتر آنکه ز بهر دو روزه مستقرم به طوع و رغبت خود سال و ماه در سفرم

عجیب‌تر اینکه برایِ این زندگیِ دو روزه و ناپایدار، با اشتیاقِ تمام همیشه در سفر و تلاش هستم.

نکته ادبی: نقدِ دلبستگی به دنیا.

ز سیر هفت مشعبد اسیر ششدره ام ز دست چار مخالف بنای هشت درم

از گردشِ هفت فلک اسیرِ بن‌بست‌هایِ دنیا هستم و از دستِ چهار عنصرِ متضاد، وجودم در هشت‌درِ دنیا محبوس است.

نکته ادبی: «هفت مشعبد» اشاره به هفت سیاره و «چهار مخالف» اشاره به چهار عنصر اصلی است.

مرادم آنکه برون پرم از دریچهٔ جان ولیک خصم گرفتست چار سو مفرم

قصدم این است که از دریچه جان پرواز کنم، اما دشمن (نفس) از چهار طرف راه را بر من بسته است.

نکته ادبی: استعاره از محدودیتِ جسمانیِ روح.

ز دام کام نپرم برون چو آز و نیاز همی برند به مقراض اعتراض پرم

به خاطرِ آز و نیاز نمی‌توانم از دامِ هوایِ نفس بپرم، چرا که این خصلت‌ها مانندِ قیچی، بال‌هایِ مرا می‌چینند.

نکته ادبی: «مقراضِ اعتراض» استعاره از موانعِ بازدارنده.

رفیق رفت به الهام در سفینهٔ نوح ز هر غریق فرومانده من غریق ترم

دوستانم با الهامِ الهی سوارِ کشتیِ نوح شدند و نجات یافتند، اما من از هر غرق‌شدنی، بیشتر در دریایِ گناه غرق شده‌ام.

نکته ادبی: اشاره به داستانِ حضرت نوح.

میان شورش دریای بی کران از موج به جان از آفت این آب و باد پر خطرم

در میانِ آشوبِ دریایِ بیکرانِ دنیا، از ترسِ موج‌ها و آفت‌هایِ این آب و باد، در خطری بزرگ هستم.

نکته ادبی: تمثیلِ زندگی به دریایِ پرخطر.

دمی ز روح به امنم دمی ز نفس بی بیم گهی چو افسر عیسی گهی فسار خرم

گاهی با روح آرامم و گاهی از دستِ نفس در اضطرابم؛ گاهی چون عیسی به اوج می‌روم و گاهی چون خر اسیرِ دنیا هستم.

نکته ادبی: تضادِ میانِ مراتبِ روحانی (عیسی) و مراتبِ حیوانی (خر).

«مگر» نشناختم اندر زمین دل به هوس نرست و عمر به آخر رسید در «مگر»م

در زمینِ دل به هوسِ رسیدن به آرزوها، «مگر» (شک و تردید) کاشتم، هیچ ثمری نداد و عمرم در تردید به پایان رسید.

نکته ادبی: اشاره به عمرِ تباه‌شده در اثرِ وسوسه و تردید.

ز روزگار توقع نمی کنم خیری که خیر روی بتابد ز من که محض شرم

از روزگار توقعِ خیر ندارم، زیرا من که سراسر شَر هستم، خیر از من فرار می‌کند.

نکته ادبی: بازتابِ نگاهِ بدبینانه به خویشتن.

به گلستان زمانه شدم به چیدن گل گلی نداد و به صد خار می خلد جگرم

به گلستانِ دنیا رفتم تا گل بچینم، اما گلی نداد و تمامِ جانم را با خارهایِ سختی‌هایش زخمی کرد.

نکته ادبی: تمثیلِ ناکامی در جستجویِ لذت‌های دنیوی.

زمانه کرد مرا روی و موی چون زر و سیم مگر شناخت که من پاسبان سیم و زرم

زمانه مو و صورتم را سپید و زرد کرد؛ شاید فهمید که من نگهبانِ زر و سیم (پول) هستم.

نکته ادبی: کنایه از پیری و حرصِ مال‌اندوزی.

ندای عقل برآمد که رخت بربندید همه جهان بشنیدند و من ز آنکه کرم

ندایِ عقل به گوش رسید که بارِ سفر ببندید، همه جهان شنیدند اما من به خاطرِ کوریِ باطن، نشنیدم.

نکته ادبی: اشاره به هشدارهایِ درونی که نادیده گرفته می‌شوند.

گر از کمال بتابم چو خور ز خاور اصل بسازد اختر بهر زوال باخترم

اگر از کمالِ معرفت بخواهم مانند خورشید بتابم، فلک با تمامِ وجود برایِ زوالِ من می‌کوشد.

نکته ادبی: اشاره به ستیزِ فلک با کمال‌طلبی.

وگر ز مردی بر هفت چرخ پای نهم نه سر ز چنبر گردون دون برون ببرم

و اگر با مردانگی بخواهم پا بر هفت آسمان بگذارم، باز هم نمی‌توانم سرم را از چنبرِ این آسمانِ پست بیرون ببرم.

نکته ادبی: «چنبر گردون» استعاره از محدودیت‌هایِ دنیوی.

عجب مدار که از روزگار خسته شوم ک او شرارهٔ شرست و من سپید سرم

تعجب نکن که از روزگار خسته و دل‌زده‌ام؛ او آتشِ شرارت است و من که پیر شده‌ام، خاکسترِ آنم.

نکته ادبی: تصویرسازیِ تقابلِ آتش و خاکستر.

ازین نفر به نفیر آمدم نفور شدم بفر فطنت دانم که من نه زین نفرم

از این گروهِ مردمِ نادان بیزار شدم؛ با هوش و دانشی که دارم می‌دانم که جایگاهِ من اینجا نیست.

نکته ادبی: بیانِ غربتِ روحِ آگاه.

چرا نسازم با خاکیان درو فلک که هم ز خاکم من ز گوهر دگرم

چرا با مردمِ خاکی و فلک نسازم؟ که من هم از خاکم، اما در عین حال از گوهرِ دیگری (جان) هستم.

نکته ادبی: اشاره به دوگانگیِ سرشتِ انسان (خاک و جان).

ز پیشوای امیر فلک به رتبت و عقل گمان برم که به ذات و صفات پیشترم

به رتبه و عقل، گمان می‌کنم که از پیشوایانِ آسمان هم برترم.

نکته ادبی: نشان‌دهنده‌ی غرورِ فکریِ شاعر.

ز نور فطنت در ظلمت شب فطرت چو چشم اعما نومید مانده از سحرم

با نورِ فهم در تاریکیِ این جهان، مانندِ چشمانِ کور که از دیدنِ سحر ناامیدند، حیران مانده‌ام.

نکته ادبی: «فطنت» به معنایِ هوشیاری و درک.

بدین دو ژاژ مزخرف به پیش چشم خرد چو گنده پیری در دست بنده جلوه گرم

این حرف‌هایِ بی‌معنیِ من پیشِ چشمِ خردمند، مانندِ پیرزنی زشت است که خود را در دستِ بنده آرایش می‌کند.

نکته ادبی: «ژاژ مزخرف» اشاره به سخنانِ بیهوده.

به فضله ای که بگویم که فضل پندارم نیم سنایی جانی که خاک سربسرم

این حرف‌هایی که به عنوانِ فضل می‌گویم، فضله‌ای بیش نیست؛ من حتی ذره‌ای از سنایی نیستم و سراسر خاکم.

نکته ادبی: تضمین یا یادکردِ بزرگانی همچون سنایی برای نمایشِ تواضع.

تنم ز جان صفت خالیست و من به صفت به جان صورت چون چارپای جانورم

تنم از جان خالی است؛ من از نظرِ صفاتِ جانوری، مانندِ چهارپایان هستم.

نکته ادبی: نقدِ تندِ خویشتن و تأکید بر حیوانیتِ نفس.

گهی چو شیر بگیرم گهی چو سگ بدرم گهی چو گاو بخسبم گهی چو خر بچرم

گاهی چون شیر می‌گیرم، گاهی چون سگ می‌درم، گاهی چون گاو می‌خوابم و گاهی چون خر می‌چرم.

نکته ادبی: تمثیلِ رفتارهایِ متغیرِ نفسِ انسانی به خویِ حیوانات.

نه هیچ همت جز سوی سمع و جمع درم نه هیچ فکرت جز بهر عشق خواب و خورم

هیچ همتی جز شنیدنِ غیبت و جمع کردنِ مال ندارم و هیچ فکری جز لذت‌هایِ خوردن و خوابیدن ندارم.

نکته ادبی: توصیفِ زندگیِ غریزی.

اگر چه عیبهٔ عیب و عیار عارم لیک به بندگی سر سادات و چاکر هنرم

اگرچه سراسر عیبم، اما در بندگی و چاکری، سرورِ همه هستم.

نکته ادبی: تناقض‌نمایی (پارادوکس) در بیانِ مقامِ بندگی.

سپر ندارم در کف به دفع تیر فلک چو ایمنم که طریق سداد می سپرم

سپری در دست ندارم که تیرِ فلک را دفع کنم، اما چون راهِ درست می‌روم، از تیرهایِ روزگار ایمنم.

نکته ادبی: اشاره به رستگاری در گروِ درستیِ راه.

ز چارسوی ملامت به شاهراه نجات چهار یار پیمبر به سند راهبرم

از چهارسویِ ملامت به سویِ راهِ نجات می‌روم، و چهار یارِ پیامبر (ص) راهبرانِ من هستند.

نکته ادبی: اشاره به اعتقاداتِ دینی و پیروانِ صدیق.

همیشه منتظرم هدیهٔ هدایت را ولیک مهدی در مهد نیست منتظرم

همواره در آرزویِ دریافتِ موهبتِ هدایت هستم، اما افسوس که آن راهبرِ موعود (مهدی) در گهواره‌یِ ظهورِ من حاضر نیست و همچنان در این حالِ انتظار باقی مانده‌ام.

نکته ادبی: استفاده از جناس میان واژگان «مهدی» و «مهد» که تأکیدی شاعرانه بر تضادِ حضور و غیبت است.

عنایت ازلی هم عنان عقلم باد که از عنا برهاند به حشر در حشرم

امید دارم که عنایتِ ابدیِ خداوند، همراه و مهارکننده‌یِ عقلِ من باشد تا در روزِ بازپسین، مرا از رنج و سختی‌هایِ آن عالم برهاند.

نکته ادبی: واژه‌ی «عنا» به معنایِ رنج و مشقت است و «هم‌عنان» بودن استعاره‌ای است از همراهی و هدایتِ عقل توسط فیضِ الهی.