دیوان اشعار - قصاید

کسی که در بتخانه به عبادت مشغول است، از نظر جایگاه معنوی با آن که با تمام وجود به خیر و نیکی دل بسته است، هرگز برابر نیست.

آزاده کسی است که نه در حسرت گذشته‌ای است که از دست رفته و نه نگران فردایی است که نیامده؛ بلکه تمام توجه و جانش را در گرو لحظه‌ی حال و واقعیت‌های ملموسِ پیش‌رو می‌گذارد.

کسی که به دنبال درک مستقیم حقیقت است، نیازی به شنیده‌ها ندارد. وقتی انسان با حقیقتِ بی‌واسطه (عیان) خلوت می‌کند، دیگر چرا باید دل به حرف‌ها و خبرهای دیگران ببندد؟

صرفِ بستن زنار بر کمر، کسی را کافر نمی‌کند. انسانی که تنها به ظواهر تکیه دارد و حقیقت در درونش مرده است، در واقع مرده‌ای بیش نیست.

کسی که درگیر پندار و تصورات ذهنی خویش است، در واقع بت‌پرست است. زمانی که انسان از دامِ خودپسندی و پندارهای درونی رها شود، از بت‌پرستی واقعی نجات یافته است.

هر کس که دستار بر سر می‌بندد، لزوماً انسان بافضیلت و مردِ حق نیست؛ همچنان که هر کس زنار بر کمر می‌بندد، لزوماً کافر نیست.

اگر تاج افتخار تو به بلندای خورشید است، تو از آن دسته بزرگانی هستی که حتی فرشتگانِ بلندمرتبه، برای تخت و جایگاه تو، از پرهای خود فرشی می‌گسترانند.

آن‌کس که همچون سنایی گرفتار دردهای جانکاهِ راه حقیقت است، هرگز نمی‌تواند آرام بگیرد، چرا که پیوسته رنج‌های بسیاری را بر جان و دل خود هموار می‌کند.

هر کس عصایی به دست بگیرد، موسی نمی‌شود و هر کس به فرزندش دلبسته باشد، یعقوب نیست؛ حقیقتِ وجودیِ انسان به ابزار و تعلقات ظاهری نیست.

بسیارند افرادِ ظاهراً دین‌داری که در مسیر معنوی در جا می‌زنند و بسیارند عارفانِ آزاده‌ای که با سختی‌ها و کارهای بزرگِ غیرمتعارف، به مقصود می‌رسند.

وقتی صرفاً ادعای معرفت داری، از حقیقت بی‌خبری. کسی که فقط بر پایه ادعا و سخنوری کمر به راه بسته است، چه می‌داند معنای واقعی چیست؟

به تخت پادشاهی و بختِ دنیوی چرا می‌نازی؟ روزی خواهد رسید که باید بار سفر ببندی و بروی؛ آن کس که عاقل است، به این امور زودگذر دلبسته نمی‌شود.

من غلامِ آن کسی هستم که همتی بلند دارد؛ کسی که با وجود داشتنِ تواناییِ سلطنت بر هر دو عالم، تمام همتش را صرفِ دیدنِ حقیقت و خدا می‌کند.

اگر بخت و اقبالِ سنایی روزی به گردش درآید و مساعد شود، سخنان شیرینِ او چنان زیبا خواهد بود که گویی فرشتگان آن را بر دیده و جانِ مخاطبان می‌نشانند.

برو و همچون سنایی باش؛ نه در بندِ ظواهرِ دین (قشری‌گری) بمان و نه اسیرِ دنیا باش. آن که به مرتبه سنایی می‌رسد، از هر دوی این بندها رها می‌شود.