مواعظ - رباعیات

سعدی

رباعی شمارهٔ ۵۳

سعدی
تا کی به جمال و مال دنیا نازی آمد گه آنکه راه عقبی سازی
ای دیر نشسته وقت آنست که جای یک چند به نوخاستگان پردازی

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات با لحنی اندرزگونه و حکیمانه، خواننده را به رهایی از دلبستگی‌های ناپایدار دنیوی، همچون زیبایی ظاهری و ثروت فانی، فرا می‌خواند. شاعر با زبانی صریح تذکر می‌دهد که عمر آدمی کوتاه است و تمرکز بر دستاوردهای مادی، غفلتی است که باید جای خود را به آمادگی برای سفر اخروی بدهد.

علاوه بر این، بخش دوم شعر به موضوع چرخه حیات و انتقال نسل‌ها اشاره دارد. این سخن یادآور می‌شود که هر کس در هر جایگاهی که باشد، سرانجام باید آن را به نسل‌های تازه‌نفس بسپارد؛ بنابراین، پذیرش این جابجایی و پرهیز از چسبیدن به مقام و جایگاه، نشان‌دهنده خرد و بلوغ فکری انسان است.

معنای روان

تا کی به جمال و مال دنیا نازی آمد گه آنکه راه عقبی سازی

تا چه زمانی می‌خواهی به زیبایی و دارایی‌های این جهانِ گذران مغرور باشی؟ زمان آن فرا رسیده است که برای سرای آخرت و جهان پس از مرگ، توشه‌اندوزی کنی و راهی بسازی.

نکته ادبی: واژه عقبی در اینجا به معنای آخرت و در تقابل مفهومی با دنیا قرار دارد که از اصطلاحات پرکاربرد در متون اخلاقی است.

ای دیر نشسته وقت آنست که جای یک چند به نوخاستگان پردازی

ای کسی که عمری طولانی در این جایگاه نشسته‌ای، اکنون زمان آن است که جایت را به نسل‌های جدید و تازه‌نفس واگذار کنی.

نکته ادبی: عبارت دیر نشسته کنایه‌ای از کسی است که زمان زیادی در مسندی یا جایگاهی مستقر بوده و به آن دلبستگی پیدا کرده است.

آرایه‌های ادبی

تضاد دنیا و عقبی

تقابل میان جهان مادی و سرای اخروی برای تأکید بر ناپایداری دنیا.

کنایه دیر نشسته

کنایه از کسی که عمری دراز در دنیا سپری کرده و به تعلقات دلبسته است.

استعاره نوخاستگان

اشاره به نسل جدید و جوانانی که در پی گذشتگان می‌آیند تا جای آنان را پر کنند.