مواعظ - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۳۸
سعدیدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات با لحنی اندرزگونه و مشفقانه، آدمی را به کارهای خیر و یاری رساندن به نیازمندان تشویق میکند. شاعر بر این باور است که نیکی کردن به دیگران، نه تنها وظیفهای انسانی در برابر لطف خداوند است، بلکه باعث میشود بخت و اقبال آدمی نیز با او همراه شود و سرانجام کارش به نیکی ختم گردد.
فضای حاکم بر این اشعار، فضایی اخلاقی و تربیتی است که بر پایه پیوند میان سپاسگزاری از نعمتهای الهی و ترویج فضایل انسانی مانند بخشندگی و نیکاندیشی استوار شده است.
معنای روان
ای کسی که دارایی و ثروت در اختیار داری، اگر قبول داری که داراییهای تو از روی لطف و بخشش خداوند به تو رسیده است، پس تو نیز در برابر نیازمندان سخاوت پیشه کن و به آنان نیکی کن.
نکته ادبی: واژه فضل در مصراع دوم به معنای کرم و بخشش ویژهی خداوند است که در تقابل با صاحب مال به کار رفته تا منشأ ثروت را یادآوری کند.
همواره به دیگران نیکی کن؛ زیرا کسانی که اندیشهای پاک و خیرخواهانه دارند، به واسطه اقبال بلند و برکت اعمالشان، در طول زندگی با سرانجامهای نیک روبرو میشوند و کارها برایشان به آسانی پیش میرود.
نکته ادبی: ترکیب دولت بخت در اینجا اشاره به سعادت و بخت بلند دارد و مصراع دوم بیانگر بازتاب نیکیها در سرنوشت انسان است.
آرایههای ادبی
تقابل میان توانگر و نیازمند برای برجستهسازی ضرورت بخشش و توازن اجتماعی.
هماهنگی صوتی در پایان مصراعها که باعث افزایش آهنگین بودن کلام و تأثیرگذاری بیشتر پند اخلاقی شده است.
کنایه از گشایش در کارها، توفیق یافتن و رسیدن به نتایج مطلوب و سرانجام خیر.