مواعظ - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۱۹
سعدیدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات به ناپایداری ظلم و قدرتهای دنیوی اشاره دارد و به انسانها هشدار میدهد که قدرت، ابزاری برای بیباکی و تعدی به دیگران نیست. شاعر با نگاهی عبرتبینانه تأکید میکند که زمانه همواره در گردش است و دیر یا زود، عدالت در هستی جاری میشود و حق مظلوم از ظالم ستانده خواهد شد.
درونمایه اصلی این سروده، تذکر به قانون لایتغیر هستی است که ستمگری را بیپاسخ نمیگذارد و به حاکمان و قدرتمندان یادآوری میکند که دوران فرمانروایی آنان محدود است و روزگار، خود بهترین داور برای بازستاندن حقوق از دسترفته است.
معنای روان
اینگونه نیست که هر فردی قدرتِ ستم کردن بر دیگران را دارد، بتواند بدون ترس و واهمه، همانطور که پیش میرود و بر دیگران میتازد، به کار خود ادامه دهد.
نکته ادبی: واژه «میراند» در اینجا استعارهای از به کار بردن قدرت و پیشرویِ جسورانه در راهِ نادرست است.
کاملاً آشکار است که قدرت و فرمانراندنِ ظالمانه عمر چندانی ندارد و پایدار نیست؛ چرا که چرخ گردون سرانجام حقِ ستمدیدگان را از ظالمان باز پس میگیرد.
نکته ادبی: عبارت «امر و نهی» کنایه از قدرت و سلطهگری است و «زمانه» در اینجا شخصیتبخشی شده است که گویی خود دارای ارادهای برای اجرای عدالت است.
آرایههای ادبی
به معنای پیش بردنِ امور به زور و ستم است که در اینجا به حرکت یک اسب یا ارابه تشبیه شده است.
نسبت دادنِ فعلِ گرفتنِ حق (دادستان بودن) به روزگار که مفهومی انتزاعی است.
اشاره به قدرت و سلطه که در ادبیات کلاسیک معمولاً برای حاکمان و متولیان امور به کار میرود.