مواعظ - رباعیات

سعدی

رباعی شمارهٔ ۱۷

سعدی
هر دولت و مکنت که قضا می بخشد در وهم نیاید که چرا می بخشد
بخشنده نه از کیسهٔ ما می بخشد ملک آن خداست تا کرا می بخشد

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این اشعار بر این حقیقت تأکید دارند که ثروت و جایگاه دنیوی تحت اراده و مشیت الهی است و درک حکمت آن از توان عقل بشری خارج است.

شاعر بیان می‌دارد که دارایی‌های جهان متعلق به پروردگار است و او بی‌نیاز از داوری‌های آدمی، بر اساس مصلحت خویش به هر کس هرچه بخواهد می‌بخشد.

معنای روان

هر دولت و مکنت که قضا می بخشد در وهم نیاید که چرا می بخشد

هر ثروت و مقام و حکومتی که تقدیر الهی به کسی عطا می‌کند، شایسته نیست که انسان از سرِ کوتاه‌بینی و پندار خویش بپرسد که چرا این نعمت به او بخشیده شده است.

نکته ادبی: قضا در اینجا استعاره از تقدیر الهی است و وهم به معنای اندیشه و پندار بشری است که توان درک حکمت‌های الهی را ندارد.

بخشنده نه از کیسهٔ ما می بخشد ملک آن خداست تا کرا می بخشد

خداوند که بخشنده اصلی است، دارایی‌های خودش را می‌بخشد و نه از دارایی ما؛ چرا که تمام جهان ملک اوست و اوست که صاحب‌اختیار است که این نعمت را به چه کسی عطا کند.

نکته ادبی: عبارت از کیسه ما کنایه از تصرف در مال غیر است و واژه کرا مخفف که را به معنای به چه کسی است.

آرایه‌های ادبی

کنایه از کیسه ما

کنایه از تصرف در مال دیگران یا ادعای مالکیت بیجا است.

مجاز قضا

اشاره به اراده و حکم الهی و تقدیر است.

پرسش انکاری در وهم نیاید که چرا می بخشد

پاسخی که در دلِ پرسش نهفته است: یعنی پرسیدن در این مورد کار بیهوده‌ای است.