مواعظ - قصاید

ای محبوب که چون ماه تابان، مورد توجه همگان هستی، از من روی برنگردان و لطف و نگاهت را از من دریغ نکن؛ چرا که ماه نیز هیچ‌گاه نور و روشنایی خود را از مردمان پنهان نمی‌کند.

من همواره با نگاهی مهرآمیز و دلسوزانه به تو نگریسته‌ام؛ پس چرا اکنون از سوی تو، همچون نگاهی شوم و ناخوشایند که بلا می‌آورد، از درگاهت دور افتاده‌ام؟

ای که در تمام عمرت طعم درد و رنج را نچشیده‌ای، طبیعی است که وقتی دردمندی از سرِ سوزِ دل ناله می‌کند، حالِ او را درک نمی‌کنی و او را سزاوار بخشش و عذرخواهی نمی‌دانی.

کسی که در سلامت کامل است و در خوابی شیرین غرق شده، چگونه می‌تواند درک کند که یک بیمار در طول شب با چه درد و رنجی دست‌وپنج نرم می‌کند و چگونه تا سپیده‌دم رنج می‌کشد؟

من که جادوی کلام و سخن‌پردازی‌ام در تمام جهان زبانزد خاص و عام است، حال در برابر افسون چشمان تو چنان درمانده و بیچاره شده‌ام که گویی خود سحر و جادو شده‌ام.

در دهانت دو ردیف دندان مرتب همچون مرواریدهای به رشته کشیده داری و کلامِ شیرین‌ات نیز همچون دانه‌های مرواریدِ پراکنده، گران‌بها و زیباست.

اگر وعده‌های دینی مؤمنان درباره بهشتِ آخرت نبود، بی‌شک سرزمین «پارس» را همان بهشت موعود و تو را حوریِ آن بهشت می‌نامیدم.

تو سوار بر اسب با شکوه و قدرت می‌تازی و بیچارگان (عاشقان) اسیرِ کمند عشق تو شده‌اند؛ تو از رفاه و آسایش بهره‌مندی و ما از وصالت مهجور و بی‌نصیب مانده‌ایم.

ای سعدی! تو هم‌زمان می‌خواهی هم پرهیزگار و دین‌دار باشی و هم رند و بی‌قید؛ این دو مسیر متضاد با هم جمع نمی‌شوند؛ یا باید به راه مستی و بی‌خودی بروی و یا در کسوتِ پارسایی و پوشیدگی بمانی.

با وجود چنین سوارکار و حاکم قدرتمندی در این سرزمینِ «پارس»، چگونه ممکن است که پادشاه پیروز و سربلند نباشد؟

او بزرگ‌ترین و والاترین شخص در آفاق و خورشیدِ دولت و دین است که گویِ سبقت در نیک‌نامی را از تمامی پادشاهان و بزرگان ربوده است.