مواعظ - قصاید

آن چهره‌ را بنگر که چنان زیبایی و درخششی دارد که ماه در برابر آن، فروغ خود را پوشانده و شرمسار است؛ همچنین به آن زلف‌های پیچ‌درپیچ و آن خالِ سیاه نگاه کن که همچون دامی برای شکار دل‌هاست.

من هرگز ندیده بودم که درختی چون سرو، جامه و قبا بر تن کند؛ و تا به حال ندیده بودم که خورشید کلاهی بر سر داشته باشد. این تعبیری از تناسب اندام و درخشش خیره‌کننده روی معشوق است.

اگر صورتی با این حد از زیبایی در روز قیامت ظاهر شود، حتی گناهکارترین افراد نیز برای گناهان خود نزد خداوند عذری می‌آورند؛ چرا که شیفته و فریفته این زیبایی شده‌اند.

آیا داستان یوسف پیامبر را شنیده‌ای که چگونه در چاهی گرفتار شد؟ این معشوق هم با آن گودیِ زنخدان (چانه)، همچون چاهی برای یوسف، دل‌های عاشق را به اسارت می‌گیرد.

معشوق به دوستان و نزدیکان خود چنان نگاهی می‌اندازد که پادشاهی با تکبر و غرور، به سپاهیانِ تحت امر خویش نگاه می‌کند.

در هر قدمی که آن سرو بلندقامت و راستین برمی‌دارد، حیف است که عاشق، راه را با مژگان دیده خود جارو نکند (چنان شایسته تکریم است).

من بیش از این نمی‌توانم دوری از چهره او را تحمل کنم. مگر یک کاه چقدر می‌تواند سنگینیِ یک کوه را تحمل کند؟ (عشق او برای من همچون کوه سنگین است).

ای کسی که در غفلت خوابیده‌ای و سینه بیدار و دردمند عاشقان را نمی‌شناسی، بر آهِ عاشق خرده مگیر و عیب‌جویی مکن، چرا که این آه ناشی از دردِ پنهانِ قلب است.

ای سعدی، دیگر از مستیِ عشق و فریادهای عاشقانه سخن مگو که در محیطِ خانقاه و میان صوفیان، این سخنان عیب و نقص محسوب می‌شود.

دفترِ شعرهای عاشقانه را بشوی (فراموش کن) و دیگر از این حرف‌ها نگو، مگر آنکه بخواهی برای موفقیت و بقای دولتِ سلجوق‌شاه دعا کنی.

خدایا، به او عمری طولانی عطا کن تا بتواند با قهر و لطف خود، دشمنان را مجازات کند و نیکخواهان را پاداش دهد.

و امیدوارم فراشِ درگاهِ او طنابِ دار را در گلوی دشمنانِ دولت، همچون ابری که طوفان به پا می‌کند، قرار دهد و آن‌ها را مجازات کند.