دیوان اشعار - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۱۳۱
سعدیدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات بیانگر حیرت شاعر از زیبایی بیمانند محبوب و تأثیر عمیق حضور و غیاب او بر جان عاشق است. سراینده با نگاهی ستایشگر، زیبایی ظاهری محبوب را به سرو تشبیه کرده و در کنار آن، اندوهِ جانکاهِ ترکشدن و شادیِ لبریزِ بازگشتِ معشوق را به تصویر میکشد.
درونمایه کلی شعر، ستایش زیبایی معشوق و بیان تضاد درونی عاشق میان دوری و نزدیکی محبوب است که فضایی احساسی و لطیف را ترسیم میکند.
معنای روان
آیا تا به حال انسانی با چنین زیبایی خیرهکنندهای دیده شده است؟ یا آیا سروی با این قد و قامت بلند و موزون وجود داشته است؟
نکته ادبی: در ادبیات کلاسیک، سرو نماد قامت بلند و رعنایی است و واژه «بالا» در اینجا به معنای قد و قامت به کار رفته است.
آن کس که تو از کنارش برمیخیزی و او را ترک میکنی، دلی پر از حسرت و بیچارگی دارد؛ در مقابل، آن کسی که تو دوباره به درِ خانهاش بازمیگردی، از خوشحالی سرشار و خرم است.
نکته ادبی: در اینجا «مسکین» به معنای عاشقِ نیازمندِ محبت است که از دوری محبوب رنج میکشد و «بر» به معنای کنار و آغوش است.
آرایههای ادبی
تشبیه قد و قامت محبوب به درخت سرو که نماد بلندی، راستی و موزون بودن در شعر کلاسیک است.
مقابله میان وضعیت دلِ عاشق هنگام رفتن محبوب (بینوایی و غم) و هنگام بازگشت او (شادی و خرمی) که نشاندهنده شدت حالات روحی است.
استفاده از پرسش برای تأکید بر بینظیر بودن زیبایی محبوب که پاسخ آن منفی است و نشاندهنده اوج کمال اوست.