دیوان اشعار - رباعیات

سعدی

رباعی شمارهٔ ۱۰۳

سعدی
مندیش که سست عهد و بدپیمانم وز دوستیت فرار گیرد جانم
هرچند که به خط جمال منسوخ شود من خط تو همچنان زنخ می خوانم

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات بیانگر وفاداری و پایداری عاشق در مسیر عشق است. شاعر با زبانی آرام و اطمینان‌بخش، به معشوق اطمینان می‌دهد که گذشت زمان و تغییرات ظاهری، هیچ خللی در پیمان و مهرِ او ایجاد نخواهد کرد.

فضای شعر سرشار از ایمان به عشق و نگاهی فراتر از زیبایی‌های ظاهری و گذرا است. شاعر بر این باور است که حتی با تغییر ویژگی‌های چهره معشوق، او همچنان همان جلوه محبوبِ خویش را می‌بیند و می‌پسندد.

معنای روان

مندیش که سست عهد و بدپیمانم وز دوستیت فرار گیرد جانم

هرگز چنین مپندار که من پیمان‌شکن هستم و یا در دلم نسبت به دوستی با تو تردیدی دارم و جانم از عشق تو گریزان است.

نکته ادبی: مندیش فعل امر منفی از مصدر اندیشیدن است. سست‌عهد صفت مرکب به معنای پیمان‌شکن.

هرچند که به خط جمال منسوخ شود من خط تو همچنان زنخ می خوانم

اگرچه با روییدن خط (موهای نرم) بر صورت، زیباییِ دورانِ بی‌آلایشِ کودکی تغییر می‌یابد و به نوعی نسخ می‌شود، اما من همچنان آن خط و نشانِ روی چهره‌ات را همان زیباییِ همیشگی می‌دانم و می‌ستایم.

نکته ادبی: خط در اینجا به معنای موهای نوخاسته بر گونه و چانه است. نسخ اصطلاحی فقهی است که به معنای ملغی شدن حکم پیشین است. زنخ به معنای چانه است.

آرایه‌های ادبی

استعاره خط

اشاره به موهای نرم و نوخاسته بر چهره معشوق.

ایهام و تناسب نسوخ

بهره‌گیری از اصطلاح فقهی «نسخ» برای بیان تغییر زیبایی صورت.

کنایه زنخ خواندن

به معنای تکرار و ستایشِ خطِ چهره است.