دیوان اشعار - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۹۷
سعدیدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این دو بیت، تصویرگر احوال عاشق دلسوختهای است که در کشاکش هجران و فراق، شب را با رنج بیداری سپری میکند. فضای حاکم بر کلام، آمیخته به اندوه و انتظار است؛ عاشقی که خواب و آسایش را بر خود حرام کرده و دیدار محبوب را تنها مایه آرامش و حقیقت هستی میداند.
شاعر با بیانی ساده و در عین حال عمیق، بر این نکته تأکید دارد که در غیاب یار، حتی خواب نیز در نظرش معنایی ندارد و تنها خیالی واهی است؛ گویی تمام هستی و ادراک او در گرو دیدن روی معشوق است.
معنای روان
شبهای طولانی را عمدتاً بیدار میمانم و تنها در لحظات نزدیک به سپیده دم، سر بر بستر میگذارم و قصد خواب میکنم.
نکته ادبی: بالین در اصل به معنای جای سر است و در اینجا کنایه از استراحت و خوابیدن است.
در اندیشهی من، اگر چشمانم بدون دیدن جمال یار به خواب فرو رود، آن خواب ارزشی ندارد و آن را تنها خیالی پوچ و وهمگونه میپندارم.
نکته ادبی: دیده مجاز از چشم است و پنداشتن در اینجا به معنای باور داشتن یا تلقی کردن است.
آرایههای ادبی
استفاده از واژه دیده به جای چشم که از پرکاربردترین مجازها در شعر فارسی است.
کنایه از خوابیدن و استراحت کردن.
تقابل میان بیداری ناشی از عشق و اضطراب با خوابی که بدون یار، بیارزش دانسته شده است.