دیوان اشعار - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۴۷
سعدیدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات در وصف رنج عاشقی و بیتابیِ دوری از یار سروده شده است. شاعر در این قطعه به درماندگیِ عاشق در برابر فراق اشاره دارد و بر این نکته تأکید میکند که جان و دل عاشق، پیوندی ناگسستنی با وجودِ معشوق دارد.
درونمایهی اصلی این ابیات، بیانِ بیقراری و هشداری دلسوزانه است به معشوق در بابِ عمقِ دردِ دوری؛ بهگونهای که عاشقِ شیدا، تحمل لحظهای دوری را نیز ندارد و در نبودِ یار، گویی در زندانی از غم و اندوه گرفتار است.
معنای روان
واژهی «بیچاره» در اینجا به معنای کسی است که در بندِ عشقِ تو گرفتار شده و راه چارهای ندارد. این بیت بیان میکند که هر کس دلباخته و شیفتهی تو شود، به دردسر بزرگی افتاده است؛ چرا که اگر از تو دور بماند، دلش آکنده از غم و رنج خواهد شد.
نکته ادبی: واژهی «مفتون» به معنای شیفته و شیدا است و عبارت «گرش» مخفف «اگرش» است که در اشعار کلاسیک کاربرد فراوان دارد.
کسی که حتی یک لحظه هم بدون دیدنِ روی زیبای تو آرام و قرار ندارد، تصور کن که اگر در نبودِ تو مدتی طولانی بماند، چه حالی خواهد داشت و چگونه این فراق را تاب میآورد؟
نکته ادبی: عبارت «آن کش» ترکیبی است به معنای «آن کسی که»؛ و «قرار داشتن» در اینجا استعاره از آرامشِ روانی و سکونِ قلب است.
آرایههای ادبی
کنایه از غمگین بودنِ بسیار و رنجِ جانکاهِ عاشق است.
تضادِ معنایی میانِ «قرار داشتن» و «دوری از یار» که نشاندهندهی بیتابیِ مطلقِ عاشق است.
بزرگنماییِ شدتِ اندوهِ دوری که در ادبیات کلاسیک فارسی برای تصویرسازیِ غم استفاده میشود.