بوستان - باب اول در عدل و تدبیر و رای

چگونه صدای دادخواهیِ مظلومان را می‌شنوی، در حالی که جایگاهِ استراحت تو به بلندای سیاره کیوان رسیده است؟ (کنایه از دوریِ حاکم از مردم و بی‌خبری او از احوال آنان)

آن‌چنان غرق در خوابِ غفلت مباش که صدای ناله و فریاد دادخواهان به گوشت نرسد؛ باید همواره گوش‌به‌زنگ باشی تا اگر مظلومی فریاد برآورد، آن را بشنوی.

اگر کسی در قلمرو حکومت تو از ظالمی شکایت می‌کند، در حقیقت از تو شکایت کرده است؛ زیرا هر ستمی که آن فردِ ظالم انجام می‌دهد، در واقع به پای تو نوشته می‌شود و گناهِ توست.

اگر سگِ گله‌ای به کاروانیان حمله کرد، تنها سگ مقصر نیست؛ بلکه آن دهقان و کشاورزِ نادانی که چنین سگِ درنده‌ای را پرورش داده است، مقصر اصلی است.

ای سعدی، در سخن گفتن دلیر و جسور شده‌ای؛ حالا که شمشیرِ زبان و منطق در دست توست، از این قدرت برای پیروزیِ حق و عدالت استفاده کن.

هرچه را که می‌دانی حق است، بر زبان بیاور؛ نه رشوه بگیر و نه با تملق و چاپلوسی، مردم یا حاکمان را فریب بده.

طمع را کنار بگذار و اگر دانشی داری که به عدالت و حق ختم نمی‌شود، آن را دور بریز؛ بندهای طمع را بگسل تا آزادانه هر حقیقتی را که می‌خواهی، بیان کنی.