دیوان شمس - غزلیات

او بار گران و در عین حال دلنشین من است، اگرچه فردی بسیار عاقل و زیرک است؛ هنگامی که از کوچه او عبور می‌کنی، مراقب باش که پایت نلغزد.

صاحبِ دل و جانم با من سخن گفت و ظاهر و باطن مرا از آلودگی‌ها پاک کرد. نورِ وجودِ نجات‌بخش او مرا به خنده واداشت و شرابِ معرفتِ او مرا مست کرد.

اگر به خاطر بسته بودنِ درِ خانهٔ یار ناراحت می‌شوی و می‌خواهی ناز و کرشمه کنی، دست از این کار بردار. این ناز و اداها را رها کن و سرِ خود را فرود آر تا بتوانی وارد شوی.

حرکات و سکنات من به خاطرِ عشقم گوارا شد و ضررهایم به سود و برکات تبدیل گشت. تو حیاتِ منی و فراتر از آن، وجودم با وجودِ تو معنا یافت و عمرم به برکتِ تو طولانی شد.

تو جانِ دلِ منی و حقیقتِ جان. قبله‌گاهِ نگاهِ همهٔ نظرکنندگان تویی؛ زمانی که نگاهِ ایشان در تو خیره می‌ماند، آن‌ها را از عالم ظاهر به عالمِ باطن و ملکوت می‌کشانی.

به جانِ خود سوگند که عمر می‌گذرد و آنچه مانده، جلوه‌گریِ معشوق است. تا کی می‌خواهی در خوابِ غفلتِ شبانه بمانی؟ بیدار شو! خورشیدِ حقیقت طلوع کرده و آشکار شده است.

درِ خانهٔ دلت را دوگانه کن (یکی به سوی دنیا و دیگری به سوی جان) و راه را به سوی حقیقت باز کن. ای سنگ‌دل، اگر جویای دریایِ حیاتِ ابدی هستی، به دنبال گوهرِ معرفت باش.

ای تکیه‌گاهِ من، تو زیباییِ منی، تو راهنما و نازبردارِ منی. چگونه روا می‌داری که از من روی بگردانی و با بی‌اعتنایی، مرا در حسرت و انتظار بگذاری؟

جان و روانت را بردار و به حرکت درآور و در محضرِ شاهِ شاهان سیر و سلوک کن. آیا هیچ کشتیِ عاقلی، مرداب را جست‌وجو می‌کند؟ از مکان و قیدِ تعلقات دنیوی رها شو.

ماه کاملِ حقیقت بر ما طلوع کرد و وصالِ یار برای ما حاصل شد. ای گروهِ من! با این ماهِ تابان هماهنگ شوید که نذر و عهدِ ما در وجودِ اوست.

ای سرزمینِ شادی، چقدر لطیفی! ای سرمستان، چقدر ظریفید! در معاملهٔ عشق، می‌دهید یک و می‌ستانید ده؟ کجا این شرطِ انصاف و برابری در میانِ یاران است؟

هر شام و صبح، عشق ما را با شرابِ معرفت مست می‌کند. چه بسیار غمگینی که از میانِ ما به واسطهٔ این عشق به شادی رسیده و غمِ او به پایان رسیده است.

دیگر سخن‌گویی را رها کن و به قصدِ پرواز به سویِ شاهِ جان، بال و پر بگشا. ای بازِ شکاری، به سویِ آن پادشاه برگرد و با او عهد و وفای خود را تازه کن.

از دوری و هجرانِ شما به ستوه آمدیم، پس بازگردید؛ چرا که سعادت در طلبِ وصال است. اگر وصال به دلیلِ خست و بخلِ یار ممنوع شده، شما از بخل دوری کنید و سخاوتمندانه عشق بورزید.