دیوان شمس - غزلیات

تو ادعای انسانیت می‌کنی و خود را انسان می‌نامی، اما در بندِ نفس و زندگیِ مادی گرفتار شده‌ای؛ در حالی که تو هنوز آن «دمِ الهی» که حقیقتِ انسان است را در خود نیافته‌ای.

اگر می‌خواهی به حقیقتِ آدمی برسی، تمامِ صفاتِ بشری و منیتِ خود را در شعله‌یِ عشق بسوزان؛ اگر محرمِ اسرارِ الهی هستی، به آن «دمِ قدسی» متصل شو.

ماه، وقتی هلال است، با کم کردنِ خویش به کمالِ بدر می‌رسد؛ تو نیز تا زمانی که منیت و غرورِ خود را کم نکنی و از خودخواهی نکاهی، از نقص و کاستی رها نخواهی شد.

چرا از نیکی و بدیِ دیگران فرار می‌کنی و آن‌ها را بهانه می‌کنی؟ حقیقت این است که تمامِ آن خوبی‌ها و بدی‌ها در وجودِ خودِ تو نهفته است و تو در واقع داری از خودت می‌گریزی.

حرص و آز برایِ روحِ انسان همچون فصلِ خزان است که برگ‌ریز و ویرانی به بار می‌آورد، اما قناعت بهارِ زندگی است؛ جهان هرگز از خزان و ویرانی‌اش بهره‌ای نبرده و خرمی ندیده است.

آیا مغز و هستیِ خود را در غصه و غم تباه می‌کنی؟ تو دارای جوهری ارزشمندتر هستی؛ اگر پهلوانِ میدانِ حقی، مانند رستم با اسد (نفسِ اماره) و پیل (شهواتِ بزرگ) مبارزه کن.

اگر می‌خواهی به معراج برسی، همچون فرشتگان به سوی آسمان پرواز کن؛ و اگر در برابرِ حق گردن‌کشی می‌کنی و کج‌رفتاری داری، بدان که فلک (روزگار) تو را وادار به خم شدن و کرنش خواهد کرد.