دیوان شمس - غزلیات

این مسئله به سن و سال مادی وابسته نیست، چرا که اگر معیار، پیری و جوانی می‌بود، پس پیر باید مرده و جوان زنده می‌ماند، در حالی که بسیاری از پیران، زنده‌دل و بسیاری از جوانان، مرده‌دل‌اند.

اگر فریادهای گوش‌خراشِ نفس سرکش تو که مانند بانگ خر است خاموش شود، خردِ تو به چنان جایگاه والایی می‌رسد که می‌تواند همچون عیسی مسیح، مرده‌ها را زنده کند و شفابخش باشد.

اگر امیدهای کاذب و دلخوشی‌های گذرا که همچون سپیده‌دمِ دروغین هستند وجود نداشتند، هیچ عاشقی تاب نمی‌آورد و دل‌ها از فرطِ دوری و رنج، از کار می‌افتادند.

اگر حقیقتِ مطلق که محبوبِ جان است، چهره‌یِ خود را به طور کامل بر ما می‌نمود، همه‌یِ ذراتِ عالم از شدتِ هیبت و عشق، از خود بی‌خود شده و همچون ما در فنا غرق می‌شدند.

اگر ذره‌ای از منیت و خودخواهی خود بکاهی، به چنان مقامی می‌رسی که در هر دو جهان، هیچ‌کس با تو برابری نخواهد کرد و یگانه خواهی شد.

اگر «غیرت» و حریم‌داریِ خداوند (آفتاب حقیقت) نبود، هر ذره‌ای از هستی به دلیل مستی و لذتِ وافر، همچون ساقی، جامِ هستی را بر دیگران می‌نوشاند و جهان در وجدی وصف‌ناپذیر فرو می‌رفت.

من می‌توانستم حقایقِ اصیل (دانه) را از باطل و اوهام (کاه) جدا کنم، اگر در این عالمِ ترازو و سنجش، مرزِ مشخص و پایان‌داری وجود داشت.

اگر نفسِ بدخوی و گزنده‌یِ آدمی که به مار تشبیه شده، به آبِ گوارایِ وفا و عشقِ الهی دست یابد، خویِ درندگی‌اش عوض شده و مانند ماهی در دریایِ حقیقت، آرام و در صلح خواهد زیست.