دیوان شمس - غزلیات

ای کسی که در جست‌وجوی عشقی، تو کیستی و از کجا آمده‌ای؟ چرا این‌گونه با کینه و عاق‌والدین به من می‌نگری؟ گویی که آن‌قدر درگیرِ این بازی‌ها شده‌ای که شب را با بهای سنگینی خریده‌ای (کنایه از درگیری در غم و تاریکی).

مگر من چه ستمی به تو روا داشته‌ام که این‌گونه همچون ستمدیدگانِ واقعی، کلاه از سر بر زمین می‌کوبی و گریبانت را پاره می‌کنی؟ (شاعر به تصنعی بودنِ غمِ او اشاره دارد).

آیا به یادِ گذشتگان دادخواهی می‌کنی و می‌خواهی مثل آنان رفتار کنی؟ انگار که دردها و رنج‌های عاشقانِ پیشین را شنیده‌ای و حالا می‌خواهی همان‌طور ناله کنی.

از چهره‌ات پیداست که از تبارِ یعقوب هستی؛ چرا که مانند او از دیدنِ رخسارِ یوسف (معشوق زیبا)، دست از دوری و بی‌خویشتنی بریده‌ای.

اگر تیرِ غمزه و نگاهِ معشوق در ابتدا به دلت نشسته، پس چرا حالا از شدتِ غم و غصه مانند کمان خمیده شده‌ای؟

از آه و ناله‌های تو بوی خوشِ مشک به مشام می‌رسد؛ یقیناً تو آن آهویِ خاصی هستی که نافه‌اش مشک‌افشان است و در چمنزارهای سمن (یاسمین) چرا کرده است.

هر که هستی، باش؛ اما یک حرفِ مرا بشنو؛ اگرچه در طولِ زندگی میوه‌های حکمت و دانشِ فراوانی چیده‌ای و اندوخته‌ای.

این سخن در حقیقت حدیثِ جانِ خودِ توست و کلامِ من تنها مانند پژواکِ آن است؛ خواه که تو خود را بزرگِ بزرگان (شیخ شیوخ) بدانی یا مریدِ ساده‌ای باشی.

تو در اشتباه هستی؛ چرا که گمان می‌کنی خودت درد هستی و خودت درمان؛ گمان می‌کنی هم قفلِ مشکلاتی و هم کلیدِ رهاییِ آن؛ در حالی که همه چیز نزدِ اوست.

اگر از تو سخنی نگویم، پاسبانِ عقلم؛ اما اگر حقیقتِ تو را تمام و کمال بیان کنم، تو مانند ابایزید بسطامی (عارف بزرگ) می‌شوی که در دریایِ عرفان غرق بود.

افسوس بر تو که در پیِ معشوقی غریبه و غیر هستی؛ تو زیباییِ خودت را ندیدی، چون اصلِ نگاه کردن را نیاموخته‌ای (خودشناسی نکرده‌ای).

تو را کسی به حقیقت می‌شناسد که تو را آفریده و به هستی آورده است؛ جز او دیگر چه کسی است که نداند تو (حقیقتِ وجودت) پنهان و ناپیدا هستی؟

ای دل، به سویِ آن یارِ حقیقی برو و در بندِ خود (خودخواهی و نفس) مباش، چرا که حقیقتِ تو باید سبک‌بال، چابک و رها باشد.

تو به خاطرِ شومیِ فرعونِ وجودت، از مصرِ تن (دنیای مادی) دست شستی و مانند حضرت موسی که به سویِ شعیب پناه برد، به سویِ پیر و مرشدِ راه گریختی.

از آنجا که این داستانِ جانِ ماست، بهتر است کوتاه گفته شود، اما تو این سخنِ دراز را به جایِ باریکی کشانده‌ای.

من به دنبالِ سایه‌ی تو هستم ای شمسِ تبریزی؛ مگر منم عید و تو آن کسی هستی که عید را برایم می‌آوری؟ (یا مگر منِ ناچیز، عرفه و روزِ پیش از عیدِ تو هستم).