دیوان شمس - غزلیات

می‌بینی که انسانِ حریص، در کنارِ آب از تشنگی رنج می‌برد و در کنارِ سفره‌ی نان، به دنبالِ نشانه‌ای از گرسنگی می‌گردد؛ این کنایه از نادانیِ کسی است که در عینِ بهره‌مندی از نعمت‌های بی‌کرانِ الهی، باز هم در پیِ نداشته‌های ناچیز است.

عجیب است که این نادان حتی از آفتاب (منبعِ روشنایی) نیز خشمگین است؛ چه حماقت، بی‌ادبی و جهلِ بزرگی است که کسی از سرِ کینه با منبعِ هستی در بیفتد.

تو که معدنِ زر (منبعِ واقعیِ کمال و حقیقت) تو را به سوی خود می‌خواند، چرا به آنجا نمی‌روی و همچنان به جمع‌آوریِ تکه‌های بی‌ارزشِ فلز از میانِ خاک مشغول هستی؟

این زیبایی‌هایی که در چهره‌ی خوبان می‌بینی، در واقع تکه‌سنگ‌های ناچیزی از حسنِ ازلیِ خداوند هستند؛ پس چرا برای رسیدن به آن حسنِ اصلی، خود را در بندِ این صورت‌های خاکی و فانی گرفتار کرده‌ای؟

زمانی که خداوند (معدنِ زیبایی) تکه‌های زیبایی‌اش را از چهره‌ی بتانِ دنیوی باز پس می‌گیرد، به انسان نشان می‌دهد که آن زیباییِ فریبنده، حقیقتِ این بتان نبود، بلکه تجلیِ کوچکی از من بوده است.

تو باید تمامِ تلاشِ خود را بکنی که از تعلقاتِ مادی رها شوی و به اصلِ خود، یعنی همان معدنِ زر (حقیقت)، روی آوری؛ چرا که جوهرِ وجودیِ تو نیز از جنسِ طلاست.

من شهدِ خالصِ عشق و جذبه را با رنج و سختی می‌آمیزم، چرا که اگر آن شهد را بی‌واسطه و خالص به تو بدهم، از شدتِ شیرینی گلوگیرت می‌شود و نمی‌توانی آن را تحمل کنی.

من تو را به سوی خود می‌کشم، آن‌طور که جذبه‌ی حقیقت عمل می‌کند، نه آن‌طور که دعاها به اجابت می‌رسند. پس حتی اگر در این مسیر لنگ‌لنگان قدم برمی‌داری، باز هم به سمتِ من بیا.

ای ماهی (جانِ عاشق)، به سوی دریای حقیقت حرکت کن و خود را از آن دور نکن. تو با اقبال و سعادتی که داری، چرا در بندِ کینه و تعلقی؟

اگر خودت به سمتِ من نمی‌آیی، بدان که لطف و کرمِ من تو را به سمتِ خودم خواهد کشید؛ پادشاهان نیز همین‌گونه با رحمت و اقتدارشان با زیردستان رفتار می‌کنند.

اگر در این مسیر، تو را به سختی کشیدم، نترس؛ چرا که این کشنده‌ی تو (خداوند)، همچون یوسف است که برادرانش را (که تو باشی) به بهانه‌ای به سوی خود می‌کشد.

او تو را به تهمت و درشتی و دزدی (همان تمثیلِ یوسف) گرفتار می‌کند تا تو را به خلوتِ خود ببرد، چرا که تویی که آن صاعِ زر (حقیقتِ معنوی) را دزدیده‌ای و حالا باید تاوانش را پس بدهی.

وقتی به خلوت رسیدید، به تو خواهد گفت که من هم‌نشینِ توام؛ تو شایسته‌ی منی و منِ کامل، همان اجابتِ دعایِ تو هستم.

تو در آن جایگاهِ متعالی (عالمِ معنا) که مکان‌مند نیست، صاحبِ قصرها و مقاماتی هستی؛ پس چرا در این مکانِ محدودِ فنا (دنیا) تا این حد حریص و وابسته به مادیات هستی؟

هزار بار به تو گفتم که سکوت کن و خودت را به مردن بزن تا به حقیقت برسی، اما تو با لجاجتِ خود، همچنان به دنبالِ نام و نان هستی.

جانم فدای تو باد که حیات‌بخشِ منی؛ تویی که مرا زنده می‌کنی و تویی که وجودِ خاکی و گلینِ مرا از زشتی‌ها و ناپاکی‌ها می‌پیرایی و پاک می‌سازی.

و تو هستی که بر روحِ من جامه‌های کرامتی می‌پوشانی که به واسطه‌ی آن زندگی می‌کنم؛ تو برای من کفن می‌دوزی (مرا از دنیا می‌میرانی) تا حیاتِ ابدی را برایم تضمین کنی.

ای کسی که چشمه‌ی حیات را برایم جاری کردی و چشمانم را روشن ساختی، مستیِ حاصل از این جامِ تو، سیرابم کرد و این شربِ عشق، دین و آیینِ من شد.