دیوان شمس - غزلیات

من آن کسی نیستم که تو گمان می‌کنی دیده و شناخته‌ای؛ اگر اکنون مرا ببینی باز هم مرا نخواهی شناخت، زیرا تو در خوابِ غفلت و مستیِ ناشی از بی‌خبری فرو رفته‌ای.

از من نپرس که در این فراز و نشیب‌ها چگونه‌ام، زیرا تو توان درکِ حال مرا نداری؛ همان‌طور که یک برده‌فروشِ کور نمی‌تواند ارزشِ حقیقی یوسف را بشناسد، تو نیز مرا درک نمی‌کنی.

زیباییِ حقیقت و جانِ والای آدمی را تنها با چشمِ عشق می‌توان دید. تو از این چشم محروم هستی و تنها بر اساس گمانه‌زنی‌های ذهنی و قیاس‌های منطقیِ خشک قضاوت می‌کنی.

شکرگزاری و سپاس از خداوند، بهایِ نعمتی است که به تو داده شده (قدرتِ دیدن و بصیرت)؛ من همچون طلای خالصی هستم که از کوره سختی‌ها بیرون آمده و سرشار از شکر و سپاس است.

اگر از آتشِ کوره (سختی‌ها و بلاها) می‌ترسی، یقین بدان که اسیرِ اوهام و خیالاتی؛ تو خودت بت‌های خیالی می‌سازی و سپس از ساخته‌ی دستِ خودت می‌ترسی.

تو در پیشگاهِ آن بتِ خیالی که خودت ساخته‌ای، نماز می‌گزاری و کرنش می‌کنی؛ تو مانندِ گبرِ (کافرِ) اسیر در بندِ بت‌ها هستی و چون زنی که درگیرِ هوس‌های زودگذر و نفسانی است، گرفتارِ خیال شده‌ای.

آنچه در ذهن داری، فرعی و ناشی از اوهام توست که آن هم فرعی‌تر از خودت است. تو ماه نیستی، بلکه غباری بیش نیستی؛ تو طلا نیستی، بلکه مسِ بی‌ارزش هستی.

اگرچه جانِ تمامِ مردانِ خدا یکی است، اما جسمِ تو در این چرخه گردونِ روزگار، مانندِ گاوِ روغن‌گیری در حالِ چرخیدنِ بی‌هدف است.

و اگر بتوانی سر و گردنِ خود را از چنبره این روزگارِ دایره‌وار بیرون بکشی، از گلهِ چهارپایان جدا می‌شوی و به جایگاهِ فرشتگان می‌رسی و از مرتبه انسانیِ پست رهایی می‌یابی.