دیوان شمس - غزلیات

اگر از عشق من بی‌خبری، از شب‌های تیره و تار بپرس؛ چرا که شب محرمِ اسرارِ عاشق است و شاهدِ گریه‌ها و ناله‌های پنهانی اوست.

عاشق تنها شب را گواه ندارد، بلکه نشانه‌های فراوانی برای اثباتِ عشق دارد؛ از جمله: اشک‌های مداوم، چهره‌ زردِ ناشی از بیماریِ عشق و ضعف و لاغریِ مفرط.

عاشق در عینِ تضاد است: در هنگامِ اندوه، چون ابر می‌بارد، در هنگامِ بلا چون کوه استوار و صبور است، در پیشگاهِ معشوق چون آب، خاشع و فروتن است و در نهایتِ تواضع، چون خاکِ راه بی‌مقدار و افتاده است.

با این حال، تمامِ این رنج‌ها و سختی‌ها، تنها همچون خاری هستند که در اطرافِ باغِ وصلِ معشوق قرار دارند و گلستان و چشمه‌ زلالِ حقیقت در درونِ این باغ نهفته است.

هنگامی که از حصارِ این رنج‌ها و تعلقاتِ دنیوی عبور کنی و به گلستانِ معرفت وارد شوی، زبان به شکر و سپاس می‌گشایی و در برابرِ این موهبت سجده می‌کنی.

خدا را شکر می‌گویی که جور و ستمِ خزانِ هجران پایان یافته و زمینِ جانت شکوفا شده و بهاری حقیقی در وجودت پدیدار گشته است.

شاخه‌های خشکِ وجودت که برهنه بود، اکنون با گل‌های معرفت آراسته شده و خارهای مغیلان (رنج‌های جانکاه) از سرِ راهت برداشته شده و به امنیت رسیده است.

فردِ عاقل و ظاهربین، شیرینیِ غمِ عشق را درک نمی‌کند؛ چرا که او مانندِ جوله‌ (بافنده‌ای ساده) است که از میدانِ جنگ و سواری (مقامِ رفیعِ عشق) بی‌اطلاع است.

ای مخاطب! به حقیقت بنگر که همه‌ هستی، سرشته از عشق‌اند و همه با هم متحد و یگانه‌اند و اساسِ خلقت بر محبت بنا شده است.

همان‌طور که نمک در نمکدان به یک‌تنی می‌رسد و ذراتِ آن قابلِ تمیز نیستند، وقتی جان‌ها در دریای عشق می‌افتند، دوگانگی‌ها از بین می‌رود و همگی در وحدت غرق می‌شوند.

سخنِ بلندِ عشق را نزدِ کوته‌فکران و ملولان نبر؛ بلکه آن را برای کسانی بیان کن که تشنه‌ حقیقت و مشتاقِ شنیدنِ اسرار هستند.