دیوان شمس - غزلیات

این‌که جن و پری در برابر حضرت سلیمان به صف ایستاده باشند، موضوع عجیبی نیست؛ اما بنگر که چگونه خودِ سلیمان نیز در برابر جمالِ آن محبوب (که مانند پری زیباست)، مشتاقانه صف کشیده و سر تسلیم فرود آورده است.

آن محبوبِ بی‌همتا که از پرتو چهره‌اش، انسان‌های خاکی به کمالِ فرشتگان می‌رسند، خود نیز با ظهور در این جلوه‌ی زیبا، از دردِ تنهایی و رنجِ هجران رهایی یافته است.

تربیت و توجهِ آن محبوب، چشمِ بصیرتِ آدمیان را گشود؛ به‌گونه‌ای که هم موجوداتِ پست (دیو) و هم موجوداتِ متعالی (ملک)، گوهرِ اصلیِ جان و حقیقتِ زندگی را از وجودِ او دریافت کردند.

منیت و خودخواهیِ انسان به کلی از میان رفت، پیوندهای مادی و جسمانی (که ناشی از نطفه است) خشک شد و بی‌اثر گشت؛ انسان به مقامی فرشته‌وار رسید و آن حقیقتِ آسمانی، جامه‌ی انسان بر تن کرد.

چشمِ جانِ شمس‌الدین، آن بزرگ‌مردِ مایه‌ی افتخارِ تبریز، چنان از عشق و دیدارِ چهره‌ی محبوب لبریز از شادی است که این سرور از شادیِ روحِ پریان نیز برتر و والاتر است.