دیوان شمس - غزلیات

اگرچه تو در اصلِ وجود، مانند شیرِ بیشه پرقدرت و همانند خورشید درخشان و رفیع‌منزلت هستی، اما اکنون در بازیِ دنیا گرفتار شده‌ای؛ همچون کسی که پیرامونِ حوض می‌گردد و سرانجام به درون آب می‌افتد و در آن غرق می‌شود.

برای تو که در میدانِ معنا، سوارکاری ماهر و چالاک هستی، اسبِ راهوارِ سلوک می‌آورند و برای تو که به عشقِ الهی مست و مخمور هستی، شربتِ معرفت پیشکش می‌کنند.

تو که شبانه‌روز در بی‌خوابی و بی‌قراری به سر می‌بری، بدان که همین بی‌قراری نشانه‌ی بختِ بلند توست، زیرا خواب‌غفلت، سعادتِ ابدی را از تو ربوده است.

اکنون که از پای درآمده‌ای و همه‌چیز را از دست داده‌ای، چه بهتر که 'بی‌دست و پا' شوی؛ یعنی اراده‌ی شخصی و قید و بندهای ابزاری را رها کن و به هیچ‌چیزِ دنیوی وابسته مباش.

اکنون که از بندِ دست و پا (تعلقات) رها شدی، مانند گویی در میدانِ حقیقت حرکت کن؛ زیرا این میدانِ بزرگ برای توست و تو شایستگی آن را داری که با چوگانِ اراده‌ی الهی به حرکت درآیی.

ای که قبله‌گاهِ من و ای کسی که حقیقت را برای من بازگو می‌کنی، من تو را به سوی خود می‌خوانم زیرا تو جلوه‌گاهِ پنج آیه (نشانه) و کمالِ انسانی هستی.

ای عقل، چرا جانِ عزیزت را در شیشه‌ی تنگِ تن حبس کرده‌ای؟ آن را رها کن و به قمارِ عشق بباز. ای جان، چرا باده‌ی معرفت را نمی‌نوشی و نسبت به این فیضِ عظیم بی‌مروتی می‌کنی؟

برو و همانندِ کیسه‌ی مشک (نافه) باش که بویی خوش و ذاتی پاک دارد؛ برو و سراسر سود و منفعت باش، که این تجارتِ روحانی، پربرکت‌ترین سوداگری است.

در عقل و مغزِ من جاری شو که همچون شرابِ شادی‌بخش هستی و به دیدگانم درآی که تو نورِ بصیرت و بیناییِ منی.

تو در فکر و ذهنِ محدود نمی‌گنجی زیرا بی‌کرانه‌ای؛ و در جسمِ مادی نیز جای نمی‌گیری زیرا از عالمِ تن فراتری.

ای دف که زخمِ چوب بر تن داری، چقدر صبور و مظلومی؛ و ای نی که رازهای پنهان را بازگو می‌کنی، چه صاحبِ کرامتی هستی.

سخن و بیتِ خود را خاموش نکن، چرا که مهمانی که در بیتِ تو (شعرِ تو) وارد می‌شود، از آن بزرگ‌تر است که در کلمات یا ساختمان‌های فیزیکی بگنجد.

همانند غنچه لب‌هایت را ببند (خاموشی گزین) و مانند گل بدونِ لب، بخند تا هیچ‌کس نداند که تو در چه نعمتی غرق شده‌ای.

ای پادشاهِ شادمان، ای افتخارِ تبریز، شمسِ دین؛ رازهای الهی را تبلیغ کن و بگستران که تو فرستاده‌ی این راهِ حقیقتی.