دیوان شمس - غزلیات

آن دمی که تو همانند خورشیدِ حقیقت، روشنگرِ جهان هستی، به این دنیای بی‌جان و خفته وارد می‌شوی و به آن روحِ تازه می‌بخشی.

تو در چشمانِ کورِ جان‌ها جای می‌گیری و به آن‌ها قدرت دیدن (بصیرت) می‌دهی و در دهانِ کسانی که از سخنِ حق عاجزند، وارد می‌شوی و کلامِ ناطقِ آن‌ها می‌گردی.

تو به وجودِ پلید و زشتِ شیاطین وارد می‌شوی و آن‌ها را به زیبایی و کمالِ یوسف‌وار می‌رسانی و در ذاتِ درنده‌ی گرگ‌ها هم نفوذ می‌کنی و هدایتگر و شبانِ آنان می‌شوی.

تو هر روز از چهار سوی عالم (عناصر اربعه یا جهت‌های جهان) آشکار می‌شوی، اما به محض اینکه خلق بخواهند تو را در قالبی خاص بشناسند و به آن سو رو کنند، از دیده نهان می‌شوی.

گاهی همچون عطرِ گل به یاری اندیشه‌ها می‌آیی تا جان بگیرند، و گاهی همچون همدمی برای چشم (بینایی) جلوه‌گر می‌شوی و سراسر وجود را به گلستانی زیبا بدل می‌کنی.

ای عشق، تو در بازیِ شطرنجِ هستی، هم مهره‌ی کج‌رو (فرزین) هستی و هم مهره‌ی راست‌رو (رخ)؛ در این بازیِ پیچیده، کسی نمی‌داند که تو چگونه و با چه نقشی جلوه خواهی کرد.

ای عشقِ بی‌نشان و بی‌صورت، از این صفحه (حالت) بگذر و ورق را برگردان؛ چرا که اگر بر یک حالت و یک شکل باقی بمانی، دیگر «نشان» می‌شوی و محدودیت می‌پذیری.

ای دل، در هنگامِ غم در عدلِ دوست (حکمتِ الهی) غرق شو و خود را فراموش کن؛ و در هنگامِ شادی نیز در لطف و بخششِ او محو شو.

قطره‌ی آبی که در کلِ دریا محو شود، خودش هم دریا می‌شود؛ تو نیز اگر چنین در او محو شوی، به صفاتِ پاکِ الهی آراسته می‌گردی.

تو همان‌گونه که نسیم، بانگِ چنگ را به هر سو می‌برد، آن را در جهان می‌پراکنی، و شاهدِ سوختن و سوزِ خشمِ نیز هستی، همان‌طور که دود، نشانه‌ی آتش است.

ای عشق، تو منشأ همه‌ی این‌ها هستی، اما خود از همه‌ی این صورت‌ها پاک و مبرا هستی؛ تو همچون خشم، بی‌صورتی و فراتر از شکلی، حتی اگر به شکلِ نوکِ تیزِ نیزه جلوه کنی.

تو اکنون دم فرو بسته‌ای و مرا نیز به خاموشی واداشته‌ای؛ آن زمان که تو خود به نطق و بیان درآیی، من نیز سکوت را می‌شکنم و لب به سخن می‌گشایم.